ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଗଭୀର ଗଢ଼ାନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ, ଆଉ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗୃହସ୍ଥ ପୋଖରୀ ଓ ଅନେକ ମଣ୍ଡପର ଶାରିରେ, ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଦେଖାଯାଏ । ସେଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖର କୁମୁଦ୍ବତୀ ଫୁଲରେ ସଜିଥିବା ସରୋବର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ । ନଦୀ, ସମସ୍ତ ସରୋବର, ପୋଖରୀ, କୁଆଁ ଓ ଜଳାବନ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କୁମୁଦ୍ବତୀ ଫୁଲ ସବୁ ସମୟ ଫୁଟିଥାଏ । ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି କୁମୁଦ୍ବତୀ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତର୍ପଣ ଅବିନାଶୀ ହୋଇଯାଏ । ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ । ଏହିପରି କୁମୁଦ୍ବତୀର ମହିମା ଗାଥାରେ, ଅବନ୍ତୀ ମଣ୍ଡଳର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ବିଭାଗରେ, ପଞ୍ଚମ ଖଣ୍ଡର 'କୁମୁଦ୍ବତୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ' ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା । ଏବେ, ମୁଁ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ କହୁଅଛି, କିପରି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କଥା କହିଥିଲେ । ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବେ ବିସ୍ତୃତଭାବେ କହିବି, ହେ ତପଃସ୍ୱୀ । ମାରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର କଶ୍ୟପ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେ ତଳି ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଓ ପବନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବଶ କରି ରହିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୋର ଅପୂର୍ବ ବାଣୀ ଶୁଣ । ତୁମଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ । ତୁମର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଅଦିତି ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ତୁମର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଜନ୍ମ ନେବେ । ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପାପରହିତ ପ୍ରଜାପତି ହେବ ।" ବ୍ରହ୍ମା ଏମିତି କହି ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲେ । ତା'ପରେ କଶ୍ୟପ, ଡକ୍ଷ କନ୍ୟା ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ସେଠାରେ ଶରଣ ନେଲେ । ମାରୀଚିଠାରୁ କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା । ଏଉଁଠି, ମହାକାଳବନରେ, ନନ୍ଦନା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ସେ ସଦା ମହାକାଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ । ବିନ୍ଦୁ ସରୋବର ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାନସ ସରୋବର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହା ମୁକ୍ତାମାଣିର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକେ । ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ମାନବମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି । ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପରରେ ଏକାତ୍ମ ଓ ଅମରମାନେଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଏଠାର ନାରୀମାନେ ଦେବକନ୍ୟାଙ୍କ ପରି ଯୁବତୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳି । ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି । ଏଠି ଅମରମାନେଙ୍କର ଶିବିର, ଏଭଳି ଭାବେ ଅମରାବତୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା । ଏଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରାଯାଏ । ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ ଶିବନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ଏହିପରି 'ଅମରାବତୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ' ଅଧ୍ୟାୟ, ଅବନ୍ତୀ ମଣ୍ଡଳର ମହିମା ବିଭାଗରେ, ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତୀ ଖଣ୍ଡରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା । ପୁନି, ଏହି ବିଶାଳା କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଗୀତିତ । ଏଉଁଠି, ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବେ କିପରି କହିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ ଏବେ ଘୋଷଣା କରିବି । ଏଠି, ଦେବତା ଉମା ସହିତ ଏକାକୀ ଭାବେ ଅରଣ୍ୟରେ ଗମନ କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଦଶ ରୂପରେ, ଓ ଜଗତ୍ମାତୃ ଦେବୀମାନେ ଅଛନ୍ତି । କଳ୍ପମାନଙ୍କ ଅବତାର ଓ ଲିଙ୍ଗର ରୂପ ଚୁରାସିଟି ଅଛି । ପିତୃମାନେ, ଲୋକପାଳ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି ।