ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭଗବାନ ଶିବ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ତା'ପରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ତ୍ରିପୁରା ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇବା ପାଇଁ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବ ମହା ଯଜ୍ଞରେ ମହାମେଷ, ବିଭିନ୍ନ ପଶୁ, ଫୁଲ, ଜଳ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିଲେ। ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—ସେ ଭଗ୍ୟବତୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ଶିବ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯିଏ ଦାନବମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ଓ ମଜ୍ଜା ଦ୍ୱାରା ମଦମତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ। ସେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀ, ଯିଏ ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ଯାକ୍ଷମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ରାଜାସନେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଶିବ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ତେବେ, କୃପାମୟୀ ଚଣ୍ଡିକା ଦେବୀ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଅଛ, ଯାହା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳର ଉପକାରୀ, ସେ ସବୁ ଦେଉଛି। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ କଣ୍ଟକ ତ୍ରିପୁରା ଦାନବକୁ ବଧ କରିବି। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦାନବବିନାଶ ପାଇଁ ପରମ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇଛି।” ଏହାପରେ ଶିବ ମହାପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନେଇଲେ। ଶମ୍ଭୁ ତାହାକୁ ଦ୍ରୁତ ଉପରେ ଉଠାଇ ତ୍ରିପୁରା ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଶିବ ଶବ୍ଦରେ ବିଦାୟ ନେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ। ଶିବ ତା’ର ମାୟାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ମାୟାବୀ ଦାନବକୁ ତିନି ଭାଗରେ ଭାଗିଦେଲେ। ଏହି ବିଜୟରେ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଘରେ ବିଜୟ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ସେ ସମୟରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଓ ଦାନଦେୟା ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦାନବ ବଧ ହେବାରୁ ତିନି ଲୋକରେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ଏହି କାରଣରୁ ଅବନ୍ତୀ, ଅଥବା ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନାମକ ସିନ୍ଧୁନାଶିନୀ ପୁରୀ ନାମିତ ହେଲା। ଏହି ଦିନରୁ, ହେ ବ୍ୟାସ, ଯେଉଁମାନେ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନଗରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ କୌଣସି ପାପ କିମ୍ବା ଅନୱିତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ। ଜ୍ଞାନପ୍ରାର୍ଥୀ ଶିବଙ୍କୁ, ଧନପ୍ରାର୍ଥୀ କୁବେରଙ୍କୁ, ସନ୍ତାନପ୍ରାର୍ଥୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ, ସୁଖପ୍ରାର୍ଥୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନିରନ୍ତର ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଯେଉଁମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି— ଏବେ, ବ୍ୟାସ, ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟମୟ କଥାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ଏକଥିରେ, କେତେକ ଅସୁରବୃତ୍ତି ଲୋକଙ୍କ କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ହରାଇଯାଇଥିଲା। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କଲେ। କଛପ ଆକୃତିର ପିଠିକୁ ଆଧାର କରି ସେମାନେ ରତ୍ନ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସମୟରେ ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ। ତଥାପି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବ-ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ରହିଗଲା। ସମସ୍ତେ କହିଲେ, “ଦ୍ରୁତ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କର, ଏଠି ଆଲୋଚନାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କରିବା ସମୟରେ, କୌସ୍ତୁଭ ନାମକ ରତ୍ନ ମିଳିଲା। ତା’ପରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ତାହାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତା’ପରେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ଅମୃତ ଓ ରମ୍ଭା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଏହିପରି, ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ମୁରାରି ବିଶ୍ରାମ ହସ୍ତରେ ଥିଲା। ଏଭଳି ଚୌଦ ଧରଣର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ମିଳିଲା। ଏହି ଅବସରରେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ବସିଲେ ଓ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଡ଼ ଉତ୍ତେଜନା ହେଲା, ଏବଂ ପୁନିଥରେ ନାରଦ ଆସିଲେ।