ଯେତେବେଳେ ସୁରଗଣ ଅମର ସ୍ଵର୍ଗୀୟ ଫଳ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁନି ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଅବନ୍ତୀ ନଗରରେ ଯିଏ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ଏହିପରି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ସଦା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ଏହି ନଗରୀକୁ ଅବନ୍ତୀ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏପରେ, ଦେବତାମାନେ ଏହିପରି କଥା କହି ତାଙ୍କର ପରମ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଶୁଭ, ଦିବ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା ଯିଏ ପଢ଼ନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦୂର ହୁଏ। ଯିଏ ପୁତ୍ରହୀନ, ସେ ପୁତ୍ର ଲାଭ କରେ; ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଧନୀ ହୁଏ। ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି, ସେ ସଦା ଶିବ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ଏହାର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ତୁମେ ମନୋଯୋଗ ସହ କାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ତ୍ରିପୁର ନାମକ ଦାନବ ସବୁ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଗୋଷ୍ଠୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ସେ ଅଗ୍ନିରେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ତୁଫାନ ଓ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ସହିଥିଲେ। ପତିତ ପତ୍ର ଖାଇ, ପାଣି ପିଇ, ବାୟୁ ସେବନ କରି, ଆଶ୍ରୟ ବିନା ରହୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୋତେ କୁହ।” ଏପରି କଥାରେ, ତ୍ରିପୁର ନାମକ ଦାନବ କହିଲେ, “ଦେବତା, ଦେବଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ...” ଏହିପରି କହି ଥିବା ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ହଠାତ୍ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତ୍ରିପୁର ଦାନବ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାଳୀଳା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ତ୍ରିପୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଚଳିତ ନଗର ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିସ୍ତାର କଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ହତ୍ୟା ଚାଲାଇଲେ। ଏଠାରେ କେହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କିମ୍ବା ସୋମପାନ କରୁନଥିଲେ। ‘ସ୍ଵାହା’, ‘ସ୍ଵଧା’, ‘ଵଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉନଥିଲା। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ମନ୍ଦିର ନଥିଲା, ନାହିଁ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା। ଭଲ ଚରିତ୍ରର ଲୋକ ନଥିଲେ; ମାନବତା, ଦୟା, ସମ୍ମାନ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଭାସ୍କର ବ୍ୟାସ, ସେହି ନଗରରେ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତ ବିନାଶ ହେବାକୁ ଲାଗିଥିଲା। ତ୍ରିପୁର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଦୁର୍ବଳ ଓ ନଶ୍ୱାନ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପରସ୍ପର ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ନିଜ ଦୁଃଖର କାରଣ ଉପରେ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ମହାକାଳ ବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଅବନ୍ତୀ ନଗର ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ ଓ ଅର୍ପଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, ଭକ୍ତଙ୍କର ଭୟ ହରିବା ହେଉଥିବା ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିପୁର ଦାନବ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନାଶକ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତିନି ଅତି ବିଶାଳ ନଗର ସ୍ଥାପନ କରି, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବକୁ ନାଶ କରିଅଛନ୍ତି। ମୁନିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ନିବାସ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଦୁଷ୍ଟ ତ୍ରିପୁର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ପରି ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କର ବିନାଶ ବିଚାର କରାଯିବା ଉଚିତ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ ମନସ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାଦେବ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ବିଚାର କରିବି। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ବିଜୟ ଆଶାରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କର।