ସେହି ସ୍ଥାନଟି ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଏବଂ ଚୌଦ ଜଣ ମନୁମାନେ ଭରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ନୀତିଶୀଳ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ସହରଟି ରତ୍ନମଣି ଏବଂ ମଣିମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ସରୋବର ତାହାକୁ ଅଧିକ ରୂପବନ୍ତୀ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଷଡ୍ବିକାର ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ପକ୍ଷୀମାନେ ରହି, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ନରସିଂହ ରୂପୀ ଭୟାନକ ଦେବଙ୍କୁ ଏବଂ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଉଥିଲା। ବିଶ୍ରାମଶୀଳ, ଯଦୁମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଭାବେ ଦେବମାନେ ଷ୍ଟୁତିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ ଏକ ଦେହବିହୀନ ସ୍ୱର ଆକାଶରୁ କୁହିଲା— ସମୟ ନାମକ ମହାବନରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା, ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଅଛି—ଏହାକୁ କୁଶସ୍ଥଳୀ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି। ବର୍ଷାବସାନେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିନାଶ ହୁଏ। ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ସରୋବର, ବନ—ସମସ୍ତ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରାମଣ୍ଡଳ—ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ଶଙ୍କର ସେଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି। ବେଦ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ସାର, ଦୟା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି କୁରୁ ଭୂମି ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ। କାଶୀ ଏହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଗୟା କାଶୀଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହଜାର ହଜାର ଗ୍ରହଣ ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଗ୍ରହ-ଯୁଗମ, ଏକ ଶତହଜାର ଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ ଶେଷରେ ଦାନ କରିବା, ଦୁଇ ଅୟନକାଳରେ ହଜାର ଦାନ ପରି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମକ ସହର ଦେବମାନେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ। ଏହି ସମସ୍ତ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ, ଅବିନାଶୀ ହେବ। ଯେତେବେଳେ ତୁମର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରେ। ଏହିଠାରେ ଯାଇ, ତୁମେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣି, ଯାହା ଆକାଶରେ ପ୍ରସ୍ଥିତ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପୁନି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବନକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେଠାରେ ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ଲୋକ ଥିଲେ, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ କେହି ଦରିଦ୍ର, ମୂଢ, ଅବିବେକୀ, ରୋଗୀ ନଥିଲେ, ଦ୍ୱେଷ ନଥିଲା। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦାନଶୀଳ, ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ। ପୁରୁଷମାନେ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱାମୀ ଭକ୍ତ, ସେଠାରେ ବସୁଥିଲେ। ଏପରି ସହର ଦେଖି, ଦେବମାନେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ସହର ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଏଠାରେ ଅଛି। ଦେବମାନେ ଅବିନାଶୀ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଫଳ ଲାଭ କରି, ପୁନି ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକ ଏହି ସହରରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହି ସହରକୁ ଅବନ୍ତୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏପରି କହି, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ପରମ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ଯିଏ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ, ଦିବ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଏବଂ ପାପନାଶକ କଥା ପାଠ କରେ, ସେ ସନ୍ତାନହୀନ ଲୋକ ପୁତ୍ର ପାଉଥିବେ, ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଧନୀ ହେବେ। ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି, ଲୋକ ଶିବ ଲୋକରେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଉପଖ୍ୟାନ ଶେଷ କରି, ଏବେ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ। ତ୍ରିପୁର ନାମକ ମହାଦାନବ ସମସ୍ତ ଦାନବଗଣର ନାୟକ ଥିଲେ।