ଏହି କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ଭଗବାନ୍ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପାଖରେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେଖି କବିମାନେ ତାଙ୍କୁ “ଚକ୍ରଧାରୀ” ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତି କରନ୍ତି। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ଉତ୍ତମ ଦନ୍ତବିଶିଷ୍ଟ ହାତୀ ରହିବା ଶୁଭକାମନା କରାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲାଲ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେବାକୁ ବୋଲାଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭୀମସେନ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଯେପରି ନିଷ୍ଠା ଦେଖାନ୍ତି, ସେହିପରି ଏଠାରେ ବି ଭକ୍ତି ହେଉ, ଏହିପାଇଁ ଦୟା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ତା’ପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଚକ୍ର ଓ ସଦାଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ସେଠିଏଁ ଯେଉଁଠାରେ ସେଉଁଠି ଜଗତ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ, ସେଠି ଅବିଚଳ ରହିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଗଠି ଦୁର୍ବା ତୁଳିନେ। ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଉଚ୍ଚ ଭୂମିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଆଦର ସହିତ କେଶବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି—“ତୁମେ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜନ କରନ୍ତି, ଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଓ ବିଷ୍ଟରଶ୍ରବା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।” ସେଠାରେ, ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ସ୍ଥିତ ଥିବା ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପରମପୁରୁଷ ସେଠି ଏକ ଯୋଜନା ପରିମାପରେ ଚାରିପଟେ ବୃତ୍ତ ଆକାରରେ ବାଡ଼ ଦେଲେ। ସେଠି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଧିଶ୍ୱର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ବ୍ୟାପ୍ତିଶୀଳ ଭାବରେ ବିରାଜ କଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ “କୁଶସ୍ଥଳୀ” ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ସେଠିଏଁ “ହେମଶୃଙ୍ଗ” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହିପରି ଚତୁର୍ଥିଶତ ଅଧ୍ୟାୟ “କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମର କାରଣ ବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମରେ, ବ୍ୟାସ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ରୂପେ, ଅବନ୍ତି ମାହାତ୍ମ୍ୟର ଅଂଶ ଭାବେ, ଅବନ୍ତିଖଣ୍ଡରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବେ ଆଉ ଏକ ଗଢ଼ କଥା ଶୁଣ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବମାନେ ଦାନବ ସେନାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଶରଣ ନେଲେ, ଯାଁଠାରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗୁହା ରହିଛି। ସେଠି ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ, ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଏକାଠି କଥା ହେଲେ। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମିଶି, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ସଦା ଶ୍ରୀ, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ରହନ୍ତି। ଭାର୍ଗବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନି, ଦେବମୁନି ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ଚଉଦ ମନୁମାନେ, ଏବଂ ଧର୍ମଶୀଳ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠି ଥିଲେ। ମୣଣିମାଣିକ୍ୟ ରତ୍ନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦେବସରୋବର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିବା ସେଠି ଏକ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଷଡ଼ ତାପ ନାହିଁ, ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଥିବା ସେଠି ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ। ସେଠି, ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଭଗବାନ୍ ଓ ବରାହ ରୂପୀ ଠାକୁରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ହେଲା। ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସୁଦେବ, ଯଦୁନାଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ। ଏମିତି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଦେହହୀନ ଶବ୍ଦ ଆକାଶରୁ ଶୁଣାଗଲା। ସେଠି, କାଳ ମହାବନର ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ କୁଶସ୍ଥଳୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରନ୍ତି। ଏହି ବୟସ୍କ ଅବସାନରେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍ ନାଶ ହୁଏ—ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ସରୋବର, ଉଦ୍ୟାନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ—ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତ କିଛି ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶିବ ଏଠି ବିରାଜ କରନ୍ତି। ବେଦ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ସାର, ଦୟା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର। ଏହିପରି, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କୁରୁଭୂମି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସ୍ଥାନ। ତେଣୁ କାଶୀ ତାଠୁ ଦଶଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୟା କାଶୀଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହଜାର-ହଜାର ଗ୍ରହଣ, ଦଶ-ହଜାର ଯୋଗ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣରେ ଦାନ ଦେବା ସମାନ, ଦୁଇ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ଦାନ ଏହା ସହିତ ତୁଳନୀୟ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବଗଣ, ଏହି କୁଶସ୍ଥଳୀ ପୁରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଲ୍ୟାଣକାରୀ। ଏହି ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅବିନାଶୀ ହେବ।