ଏଠି ମାନବମାନେ ବସିନଥାନ୍ତି; ଏଠି ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାମାନେ ରହନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ଚମତ୍କାର ମହଲ୍ ଥିବା ଏକ ନଗର ଅଛି। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁନାର ଶିଖର ଥିବା ରାଜମହଲ୍ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ପୂର୍ବ କାଳରେ ମୁଁ ଓ ତୁମେ, ହେ କେଶବ, ସେଠି ବସିଥିଲୁ। ସେପରି ଦେବ ଋଷିମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ବସିଥିଲେ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେତେବେଳେ ମହାପ୍ରଭୁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସେଠି ପହଁଚିଲେ, ସେଠାରେ ସୁନାର ଶିଖର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ରାଜମହଲ୍ ଥିଲା। ସେଠି ସେ ଚମତ୍କାର ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ମହଲରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ଏହାପରେ ମହେଶ ଓ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଏକାଠି ହୋଇ, ସେଇ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ତା'ପରେ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଆପଣ କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଦେବଲୋକରୁ ଭୂମିକୁ ନିଜ ସାଥୀମାନେ ସହ ଆସିଛନ୍ତି? ଦୟାକରି ଏହା କୁହନ୍ତୁ।" ସେମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ବିନା ଆମ ପାଇଁ ଦେବଲୋକରେ, ପୃଥିବୀରେ, କିମ୍ବା ପାତାଳରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ।" ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଏଠି ଆମ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ଓ ତୀର୍ଥ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଅବିନାଶୀ ନିବାସ ଦିଅନ୍ତୁ।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—"ହେ ପ୍ରଜାପତି, ତୁମେ ଯେଉଁ ନିବାସ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଏଠି ଦେଉଛି; ତୁମର ନିବାସ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହେବ।" ସେଠି ତଳେ ଦେଦେଇଁଥିବା, ମହାକାଳ ନାମକ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ କଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଏହି ନଗର ଲୀଳାବଶତଃ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସୁନାର ଶିଖର ବିଷୟରେ କଥା ହେଲୁଥିଲା, ତେଣୁ ଏହାର ପ୍ରଥମ ନାମ 'କନକଶୃଙ୍ଗ'—ଅର୍ଥାତ୍ ସୁନାର ଶିଖର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଉପାସନାରେ ଲିନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ 'କନକଶୃଙ୍ଗ କଥା' ନାମକ ଚାଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅବସାନ ହେଲା, ଯାହା ଅବନ୍ତୀ ମହିମାର ଅଂଶ ଏବଂ ଶ୍ରୀମତ୍ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତ୍ୟ ଖଣ୍ଡର ଅଂଶ। ତତ୍ପୁରୁଷ ନାମକ ପୂର୍ବ କାଳରେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ, ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସଦା ଈର୍ଷ୍ୟା ଓ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଚାରଣ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଶତ୍ରୁତାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶ ନେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ପରସ୍ପର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସଂସାର ସୀମାହୀନ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ସମୟରେ, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯିଏ ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅପହାରଣ କରନ୍ତି। ତା'ପରେ ମହାଯୋଗୀ ହରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ବିଚାରିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କୁହିଲେ—"ମୋତେ ଯଥାଯଥ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ କରି ଦେଖ।" ତା'ପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ଆଚମନ ଓ ମଧୁପର୍କ ଦ୍ୱାରା କେଶବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତା'ପରେ କହିଲେ—"ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ବିନା ଏହି ବିଶ୍ୱ ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ଆପଣ ଏହି ପବିତ୍ର ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ଶାସକ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ବିନାଶ କରନ୍ତି; ଆପଣ ମାତ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ। ଆପଣ ସଦା ଏହି ସଂସାରର ଧାରକ ତତ୍ତ୍ୱ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାର ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପେନ୍ଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିବାସ ମଧ୍ୟ ବାସୁଦେବ। ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ସେନାଅନୁସାରେ ଚଳିଥିବାରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱସେନା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ତିନି ଲୋକ ଆପଣ ଜିତିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତିଥିବାରୁ ଆପଣ ଜିଷ୍ଣୁ। ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜା, ସଦା ଶୁଭ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସିଂହାସନ ଅବିଚଳିତ ରହୁ।