ଉତ୍ତର ଦିଗର ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଥ ଓ ପଞ୍ଚମ ମୂର୍ତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଉଚିତ, ଏହି ଭାବରେ ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡିକ କୁଜ, ଲୋହିତାଙ୍ଗ, ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଦେବତା—ବା ମଙ୍ଗଳ—ଶିବଙ୍କ ଭୃକୁଟିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୋଇଲା ଭଳି ଥିଲା, ଚୁନ୍ନ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଅବନ୍ତି ଦେଶରେ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେବତା ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ଏହି ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଋଷି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦିନରେ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ଚ୦ଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିଥାଏ। ଏହା ପରେ, ଚାମୁଣ୍ଡା ଦେବୀରୁ ରକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଚମକୁଥିଲା। ଦେବୀ କଳା ଥିଲେ, ପ୍ରଳୟ ସମୟର ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା। ଦେବୀର କଣ୍ଠ ଉଦ୍ଧତ ବିଜୁଳୀ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ଅପାର ଚିତ୍କାରରେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଫୁଲିଉଠିଥିଲା। ଏହି ରୂପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ ଖପର ମୁଣ୍ଡର ଟିପ୍ସ ରଖି ରୋଷରେ ତ୍ରୁଟି ଦେଉଥିଲେ। ଦେବୀ ରକ୍ତ ପାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେମନମାନ୍ୟ ନାୟକ ଶରୀରରେ କ୍ଷୟ ଆସିଗଲା, ଶକ୍ତିହୀନ ହେଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ଭୟରେ ଦାନବ ଅନ୍ଧା ହେଇଗଲା, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଚିନ୍ତା ହେଲା। ତିନି ହାତ ଜୋଡି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଦେବତା, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱର କାରଣ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ସେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଶରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସେ ଶରଣ ନେଲେ। ଯୋଗୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋହ ଓ ଅନ୍ଧକାର ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ମନ ଦେଇ, ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଥାନ୍ତି। ଶିବ ସଦା ଶୁଧ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀ ଗଙ୍ଗାର ଶିତଳ ରେଖା ବନ୍ଧା ଅଛି। ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଉପରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଉତ୍କଳା ତରଙ୍ଗରେ ଆକାଶରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ରାବଣ ମାଉଣ୍ଟ କୈଳାସ ନିଆଁ ଦେଇଥିଲାବେଳେ, ତାଙ୍କର ଦଶ ମୁଣ୍ଡ କୈଳାସର ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶିବ ତାହାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ। ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ଶିବ ତାଙ୍କର ଏକ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଭଗ ଓ ପୂଷଣଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଓ ଦାନ୍ତ ଭି ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ। ଶିବ ପୁନିପୁନି ଦିତି, ଦାନୁ, ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଜଗତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇଥାନ୍ତି। ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ମାରୁତ ଓ ଷଡ୍ମୁଖ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ। ଶିବ ହିମବତ ମାଳାର ଉଦ୍ଧାନରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅପହୃତ ହେଉଥିବା ମହାପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଖେଳ ନିମିତ୍ତରେ ଶିବ ସାତି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ପକ୍ଷୀ, ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ। ଶିବ ତାଙ୍କର ବାମ ହାତର ପଦ୍ମ ନଖ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚମ ଚିହ୍ନକୁ ବିଭିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିରେ ଭେଦ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ତୁମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁ ଭାବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତର ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ—ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜନ୍ତୁମାନେ। ଏହି ସ୍ତୁତି ଯେଉଁମାନେ ଶୁଧ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପଠନ୍ତି, କିମ୍ବା ନିରନ୍ତର ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ଦୟା ପାଇଥାନ୍ତି। ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ପରେ, ଶିବ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—“ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ। ଏବେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ତୁମେ ଯାହା ଫଳ ଚାହୁଅଛ, ମନରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ, ସେ ସବୁ ମୋତେ ଜଣା। ମୁଁ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ତୁଷ୍ଟ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଗଣପତି ଭାବେ ଦିଅ।” ଶିବ କହିଲେ—“ତୁମେ ଗଣମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ହେବା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା। ତୁମେ ଯେଉଁ ରୂପ ଚାହୁଅଛ, ସେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବା, ମହାଯୋଗୀ, ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବା।” ଏହିପରି ମହାଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ, ଅନ୍ଧକା ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଅନ୍ଧକା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଆଦି ଦେବୀମାନେ ଏକସାଥି ଏଠାରେ ଆସିଗଲେ।