କନକଦାନବ ନାମକ ଏକ ବୀର ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶୂର ଥିଲେ। ସେ ଏକ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ପ୍ରହାରିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ, ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେବାକୁ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଯାହା ହେଉଛି ଶିବଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥଳ। ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଲୁହା ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ। ତାଳେ, ଶକ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ଶିବ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରୁଥିବା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସେ ଭୈରବ, ଅରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନରକବାସୀ ସଦୃଶ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସିଂହଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଓ ମାନ୍ୟ ଚର୍ମ ଉପରେ ଉପର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଉରୁ ଦୁଇଟି ପର୍ବତ ସମ ଭାରୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଭୁ ଦାନବ ଓ ଦାନୁଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରିଦେଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲା। ପୂର୍ବେ, ଏଠି ମହାଦେବଙ୍କ ବଡ଼ ଆଂଠି ଦ୍ୱାରା କୋଟି କୋଟି ପାପ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଏଠି କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ମଙ୍ଗଳ ଆଶା କରି, ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଅନ୍ଧ ଏକ ଅସୁର ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କର ସେନା ନେଇ ସେଠିକୁ ଯାଇ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେଠି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ମହାସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିବା ଦେଖି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାକାଳ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ।" ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ଓ ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁରୁ ଆକାଶ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ପୂରିଗଲା। ସେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଏବଂ ପତଙ୍ଗ ପରି ନଶ୍ୱାନ ହେଲା। ଶିବ ଏହାକୁ ଶତଶଃ ଖଣ୍ଡ କରି, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯିବା ଫୁଲରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ହୋଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଥାଣୁଙ୍କ ଶରଣରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜକୁ ଅନେକ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଶତଶଃ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଏକ ଘନ ଅନ୍ଧକାର ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଶମ୍ଭୁ ଭୟର ଭାର ବୋହି, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହୃଦୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ, "ସେ ଦୁଷ୍ଟ କେଉଁଠି ଗଲା? ସେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।" ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉପଜିଲା, ଯାହା ବାଗନ୍ଧକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ନବମୀ ତିଥିରେ, ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ଯାହାକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉପହାର ଦିଆଯାଏ, ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ୟାସ ମୁନି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ, ନିଜ ତେଜରେ ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ପ୍ରକାଶରେ ଆସିଗଲେ। ସମସ୍ତେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁନିବର, ଦେବତାମାନେ ଏହି ସ୍ଥଳକୁ 'ନରଦୀପ' ନାମ ଦେଲେ। ଏଠି ଯିଏ ଆସି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ ମଧ୍ୟ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଦିନର ସଂଧିକ୍ଷଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ-ଉତ୍ତରାୟନ, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ବିଷୁବ ତିଥିରେ ଯଦି କେହି ନରଦୀପକୁ ଦେଖେ, ଏବଂ ଶୁଭ ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଷଡ଼ାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ ସହିତ ଶିରୋନମନ କରେ, ସେ ସତଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜମା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।