ଯେଉଁଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ରବଣ କରିଥାଏ କିମ୍ବା ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ ପାଠ କରିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମହାଫଳ ଲାଭ କରିଥାଏ। ଏହି କଥାରେ କୋଟୀଶ୍ୱର କିପରି ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ନିର ସଂଯୋଗ କିପରି ହେଲା, ଏହା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏହିପରେ ନରଦୀପ ନାମ କିପରି ହେଲା ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ ଭଟମାତର କିପରି ହେଲା, ଏହା ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଛି। ଶୂଳେଶ୍ୱର ନାମର ଅର୍ଥ କଣ ଏବଂ ଓଂକାର କିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଦିବ୍ୟ ନଗରୀ କିପରି ସପ୍ତକଳ୍ପା ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୋଇଛି, ଏହା ମଧ୍ୟ ଏହି କଥାରେ ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି। ନାମ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସପ୍ତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ବାସ ରହିଛି। ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଏହି ନଗରୀ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗା ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା, ଦ୍ୱିତୀୟ କଳ୍ପରେ କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମରେ ଜଣାଯାଇଥିଲା। ପଞ୍ଚମ କଳ୍ପରେ ଏହି ନଗରୀ ଚୂଡାମଣି ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। କଳ୍ପର ଶେଷରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତି ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଅଛି—ସପ୍ତ ଜନ୍ମର ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠି ଏକ ଶୂରବୀର ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ କନକଦାନବ। ସେ ଏକ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରାଯାଇଥିଲା। ଏହିପରେ ସେ ଶଂକରଙ୍କୁ ଖୋଜି କଇଲାସକୁ ଗଲେ, ଶଂକରଙ୍କର ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ନିଆଁ, ସେ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହିପରେ ଶକ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ମହାଦେବ ଏକ ବିଶ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଭୈରବ, ଅରାବଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନରକ ଜନ୍ୟ ଚରିତ୍ର ରୂପରେ ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସିଂହର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ବାଘର ଚର୍ମ ଉପରେ ଶେଯ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଉରୁ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଭୁ ଦାନବ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରିଦେଲେ। ଏଠି ଏକ ଝିଲି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସବୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଉପାସିତ ହେଉଛି। ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ କୋଟି ଅପରାଧ ମହାଦେବଙ୍କର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଭାଗିଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକ କୋଟି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ। ଏହିପରେ ଅନ୍ଧ ଅସୁର, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଇଥିବା ଖବର ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଚାଲି ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଉଭୟ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସମୟ ଅନୁସାରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି କରୁଥିବା ଦେଖି, ମହାକାଳ ତୃତୀୟ ନେତ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ।" ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁରେ ଆକାଶ ଅଗ୍ନି ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିଗରେ ଗଲା ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ପରି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ସେ ଏହାକୁ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରି ଅଣ୍ଡ କରି ତୀରରେ ପ୍ରହାର କଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଅଟକିଗଲା, ପଦ୍ମରେ ମାଉଁ ପରି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥାଣୁ ନିକଟ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ। ମହେଶ ଦ୍ୱାରା ଅସୁର ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ଅନେକ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଛି। ସେ ଶତ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଏକ କଳିମାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଶମ୍ଭୁ, ଭୟର ଭାର ବୋହି, ଭାଙ୍ଗି ହୃଦୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲେ। "ସେ ଦୁଷ୍ଟ କେଉଁଠି ଗଲା? ସେ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ," ଏହିପରି ବାରମ୍ବାର କହିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ବାଗନ୍ଧକା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ନବମୀ ତିଥିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଯେଉଁଯିଏ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯାହାକୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ତାହା ଆଦିପିତୃମାନେ ନିମିତ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ।