ଏହି କଥାରେ, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଅଭୟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏପରି ଲୋକ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ୍ ଅଗସ୍ତ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ଉପବାସ ରହି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୁନା କିମ୍ବା ଚାଁଦିରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିଥାଏ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମିଳୁଥିବା ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସାତ ପ୍ରଧାନ ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଫଳ ଉପହାର ଭାବରେ ଦେବା ଦରକାର। ଏହି ପ୍ରକାର ଉପବାସ ଓ ପୂଜା ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କ୍ରମରେ, "ଓ କୁମ୍ଭୟୋନି, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର," ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତର ଫଳ ସଂପର୍କରେ ଶ୍ରୀବ୍ୟାସଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଲେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଏବଂ ଯଦି ସଫଳ ହୁଏ, ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି କଥାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପାଠ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ବିଶେଷ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହୁଏ—କେଉଁଠି ଥିବା କୋଟୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ କାହିଁକି ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ କାହିଁକି ସେ ଅଗ୍ନି ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ? ନରଦୀପ କାହିଁକି ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ? ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣଙ୍କୁ କାହିଁକି ବଟମାତର କୁହାଯାଏ? ଶୂଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କାହିଁକି ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ କାହିଁକି ଓଂକାର କୁହାଯାଏ? ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନଗର କିପରି ସପ୍ତକଳ୍ପା ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି? ଏହି ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନଗର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସାତ କଳ୍ପ ଧରି ଏଠାରେ ବସିଛି। ପ୍ରଥମ କଳ୍ପରେ ଏହା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗା ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲା, ଦ୍ୱିତୀୟ କଳ୍ପରେ କୁଶସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା, ପଞ୍ଚମ କଳ୍ପରେ ଏହି ସହର ଚୂଡାମଣି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱବିଦିତ ହେଉଥିଲା। କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଆସନ୍ତି। ଏଠାରେ, ସାତ ଜନ୍ମର ପାପ ମୁଚିଯାଏ—ଏହିଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଏକ ବଳଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କନକଦାନବ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କ୍ରୁଧ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହାପରେ ସେ ଶିବଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେବାକୁ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଅଂଶୁଭରିତ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିବେଦନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା ଭଗବାନ୍ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ମହାଦେବ ଏକ ବିଶ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସେ ଭୈରବ, ଅରାବଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନରକବାସୀଙ୍କ ଆକାର ନେଇଥିଲେ; ସିଂହଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବାଘଚର୍ମ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଜଂଘା ଦୁଇଟି ପର୍ବତ ପରି ଭାରୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଭୁ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବିଶେଷ ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜିତ। ପୂର୍ବକାଳରେ, ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଂଠି ଦ୍ୱାରା କୋଟି କୋଟି ପାପ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି ଏଠାରେ କୋଟି କୋଟି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ମଙ୍ଗଳ ଆଶା କରି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅନ୍ଧ ଦାନବ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେଖିଲେ ଦାନବମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛନ୍ତି। ତେବେ, ମହାକାଳ ତ୍ରିନୟନ ଭଗବାନ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ।" ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁରେ ଆକାଶ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିଗରେ ଗଲା ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ପ୍ରଭାରେ ପତଙ୍ଗ ପରି ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।