କୋଟିତୀର୍ଥରେ ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହୁଏ। ଯିଏ କି ସେଠାରେ ଏକ ଦୁଧାଳି ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଗାଈର ଦେହ ଓ ବଂଶରେ ଯେତେ ଟିକି ଅଛି, ସେତେ ପରିମାଣରେ ତା’ର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କିମ୍ବା ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଯିଏ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କୋଟିତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, କିମ୍ବା ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ବୃଷଭ ମୋକ୍ଷ କରେ—ସେମାନେ ଶତ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରିଥିବା ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ସାଧାରଣ ପୋକରେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସମାନ ହୁଏ। ଯିଏ ରାତିରେ ମାତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ତେଲ ନାମକ ହବିଷ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୋକରେ ଚୈତ୍ର କିମ୍ବା ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଯିଏ ଅଭୟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଚିନ୍ତାଧ୍ୟାନ କରି ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସେ ଜନ୍ମେ ଦାନଶୀଳ ଓ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ହେବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ। ଯିଏ ଅଗସ୍ତ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁନା କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦିରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଉପଲବ୍ଧ ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ବିଧିମତ ଉପାସନା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସପ୍ତଧାନ୍ୟ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ବ୍ରତ ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏ ପରି କରି, “ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମ୍ଭୟୋନି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର,” ବୋଲି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦାନ କରିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ; ବଞ୍ଚିଥିଲେ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ। ଯିଏ ଏହି କଥା ଦିନେ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପାଠ କରେ, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ନାମ କିଏଁ ଏମିତି? କୋଟିଶ୍ୱର କିଏଁ ଏହି ନାମ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ସହିତ କିଏଁ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରାଯାଏ? ନରଦୀପ ନାମ କିଏଁ? ଦ୍ୱିତୀୟଟି କିଏଁ ବଟମାତରାହ୍? ଶୂଳେଶ୍ୱର କିଏଁ ଏହି ନାମ ହେଲେ? ଓଂକାର କିଏଁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ? ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଦିବ୍ୟ ନଗରୀ କିଏଁ ସପ୍ତକଳ୍ପା ଭାବରେ ସ୍ମୃତ ହୁଏ? ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ସପ୍ତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ପ୍ରଥମ କଳ୍ପରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗା, ଦ୍ୱିତୀୟରେ କୁଶସ୍ଥଳୀ, ପଞ୍ଚମ କଳ୍ପରେ ଚୂଡାମଣି ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। କଳ୍ପାନ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ ସ୍ମୃତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଆସିଲେ, ସତଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠିରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଅଛି—ଏଠିର ଏକ ବୀର ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କନକଦାନବ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ। ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶରଣ ପାଇଁ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଅଂଶୁଜଳ ଚକ୍ଷୁରେ ନମ୍ରତାରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା ମହାଦେବ ଏପରି କରିଥିଲେ। ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆକାର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଭୈରବ, ଅରାବଣ ଓ ପାତାଳବାସୀ ସଦୃଶ ଅନେକ ରୂପ ଥିଲା। ସିଂହ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବାଘ ଚର୍ମ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଜଂଘା ମହାପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଭୟଂକର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଭୁ ଦାନବ ଓ ଦାନୁର ଭୟ ଦୂର କରିଥିଲେ।