ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖେଳ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ପୌଳସମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବକୁ ନାଶ କରେ। ଏହିପରେ, ମହାସେନ—ଯିଏ ମହାବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନାପତି ଥିଲେ—ତିନି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୂଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ସଫଳ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରି, ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଗଙ୍ଗାର ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଦାନବାଧିପତିଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ତା’ପରେ, ହେ ବ୍ୟାସ, ମହାଶେନଙ୍କ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗବତୀ ନଗର ଭାଗିଯାଇଥିଲା। ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେସବୁ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରୁ କୋଟିତୀର୍ଥକୁ ତିନି ଲୋକରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଯିଏ କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି କୋଟିଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ଯିଏ ତା’ଠାରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। କୋଟିତୀର୍ଥରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା କିଛି ଦାନ କରାଯାଏ, ବା ସେଠାରେ ଯିଏ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଗାଈ ଓ ତାହାର ବଂଶରେ ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେଗୁଡ଼ିକ ପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବା ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା, କିମ୍ବା ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସ୍ନାନ କରିବା, ବା ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବୃଷ ଛାଡ଼ିବା—ଏହା ସବୁ ଏକ ଶତ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଯଦି ଜଳାଶୟ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ ସହିତ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃମାନଙ୍କ ପରି ହୋଇଯାଏ। ଯିଏ ରାତିରେ ମାତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତେଲ ନାମକ ହୋମ କରେ, ବା ବିଷ୍ଣୁ ପୋଖରୀରେ ଚୈତ୍ର କିମ୍ବା ଫାଗୁଣ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ଭୟହର ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରି ମନ କୁ ନିୟମିତ କରେ, ସେ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦାନଶୀଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହୁଏ। ଯିଏ ଅଗସ୍ତ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୁନା ବା ଚାଁଦିରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ଉପଯୁକ୍ତ ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସାତ ପ୍ରମୁଖ ଧାନ୍ୟ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଫଳ ଦେଇ ଏହି ବ୍ରତ ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। "ଓ କୁମ୍ଭଯୋନି, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର," ଏହିପରି ବୋଲି ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟାସ, ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେଇବାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯଦି ସଫଳ ହୁଏ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଲାଭ ମିଳେ। ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ଦିନେ ଶୁଣେ ବା ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ପାଠ କରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି—କୋଟିଶ୍ୱର କାହିଁକି ଏହି ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନି କିପରି ସଂଯୁକ୍ତ? ନରଦୀପ କାହିଁକି ଏହି ନାମରେ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ତୀର୍ଥ ବଟମାତର କାହିଁକି ଖ୍ୟାତ? ଶୂଳେଶ୍ୱର କାହିଁକି ଏହି ନାମରେ, ଓ କିପରି ଓଂକାରର ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି? ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଦିବ୍ୟ ନଗର କିପରି ସପ୍ତକଳ୍ପା ବୋଲି ସ୍ମୃତ? ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ସପ୍ତ କଳ୍ପ ଧରି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ। ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗା, ଦ୍ୱିତୀୟ କଳ୍ପରେ କୁଶସ୍ଥଳୀ, ପଞ୍ଚମ କଳ୍ପରେ ଚୂଡାମଣି ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। କଳ୍ପାନ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠି ସତ୍ୟ, ଏଠାରେ ସପ୍ତ ଜନ୍ମର ସଂଚିତ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।