କାଳ—ଏହି ସମୟ, ଏହି ଯୁଗର ଶେଷର ଅଗ୍ନି, ସମୟର ଚକ୍ର, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରେମୀ—ସେଇ କାଳ ସମସ୍ତ ଘଟଣାର ନିର୍ମାତା, ବିସ୍ତାରକ, ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଦ୍ରଷ୍ଟା। ସେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ ଉଦୟମାନ ରବିର ଭଳି ରକ୍ତିମ ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଏଠି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅଷ୍ଟଶତନାମ ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଥ କେଉଁଠି ବି ଅଶୁଭ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ, ଜ୍ଞାନ, ମହା ଲାଭ ଓ ପ୍ରବଳ ଉନ୍ନତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଧିଗମନ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, କେଶବଙ୍କ ମୁହଁ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଭଳି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଦେଖିଲେ। କେଶବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମୀପରେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ରେଣୁ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ କେଶବ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା ଏଠିରେ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି, ଯାହା ଅବନ୍ତୀ ମହାତ୍ମ୍ୟର ଅଂଶ ଓ ଏକାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତୀ ଖଣ୍ଡର ଏହି ତିରିଶି ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ। ଏହି ରେଣୁ ତୀର୍ଥରେ ଏକ ସମୟରେ ଶିବ ଦେବ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜଟା ବିନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ। ଏଠି ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତୃ ତାରକା ଦାନବଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପରେ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଜନ୍ମ କିପରି ହେଲା? ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଉତ୍ସୁକ। ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ। ସେଠି ଦେବତାମାନେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ମହାଦେବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ଓ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ଏକ ମହାସେନାପତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରିପାରିବ।" ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ ହର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଓ ଦେବଦାରୁବନରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଶିବଙ୍କ ଉପାସକମାନେ ଧ୍ୟାନ ଓ ପ୍ରାଣାୟାମ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଶିବ କିପାଇଁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ଏହା କେହି ଜାଣିନଥିଲେ—ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା ସତୀ ଯୁବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ବସୁଥିଲେ। ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇନି।" ସତୀ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପତି ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ, ତିନି କେବଳ ଭବଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ଚାହିଁଥିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"କିପରି ଶଙ୍କର ମୋର ପତି ହେବେ?" ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ, ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସେନା ନାଶକଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—"ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ବିଚାରିତ। ଏବେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯେଣିକି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।" ତାପରେ ସମସ୍ତେ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଦେବତା ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—"ମୁଁ ନିଜ ଦେହରୁ ସେନାପତି ସୃଷ୍ଟି କରିବି।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଦେବତାମାନେ ତୁରନ୍ତ କାମଦେବଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। "ହେ କାମ, ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର, ଯେଣିକି ଦେବତା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।" ହରିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କାମଦେବ ହସି କହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କାମଙ୍କ କଥା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ମଧୁ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ, କାମଦେବ ତାଙ୍କ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମଧ୍ୟେ ଦେବତା ଦେବଦାରୁବନରେ ବସିଥିଲେ। କାମ, ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବାଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା ଧ୍ୟାନ ଓ ବ୍ରତ ତ୍ୟାଗ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ସଚେତନତାରେ ଥିଲେ ନାହିଁ। ଶିବ ଦେବ ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ରହିଥିବା କାମକୁ, ଯିଏ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଦେଖିଲେ।