ଦେବମାନ୍ୟ ବିମାନରେ ଅନେକ ଅପ୍ସରାମାନେ ସାଙ୍ଗ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେଠି ଏକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ—ସେ ସେଠାରେ ନିଜ ଉତ୍ତରପୁରୁଷ ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଯେଉଁଠି ଜଟାଶୃଙ୍ଗରେ ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ଏବଂ ଆଦିରେ ମହାତପସ୍ୟା କରିଥାଏ, ସେ ଶିବଙ୍କ ଦିଗରେ ଯିବା ଉଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, କିମ୍ବା କୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଶିବ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିବା, ଗୋପତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଗୋପେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଥିବା, ଏବଂ ଚିପିଟାତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଥିବା, ବିଜୟାରେ ସ୍ନାନ କରି ଆନନ୍ଦେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କରିଥିବା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା କୁଶସ୍ଥଳୀରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏକଥା ସମୟରେ, ଚିତ୍ରକୂଟରୁ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯିଅଥିଲେ, ନିଜ ପରିବାରରୁ ବିୟୋଗ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ ଓ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ତାଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ହେଉଥିଲା। ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ହେ ନାୟକ, ତୁମେ ବଡ଼ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ଅବନ୍ତି ଦେଶରେ କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମକ ଏକ ନଗର ଅଛି। ସେଠି ଦେବତା ସଦା ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେଠିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଯାନ୍ତି। ଏହା ଅବନ୍ତି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।” ସେଠି ରାମ ସ୍ନାନ କରି, ନିଜ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ, “ଏହି ସ୍ଥାନ ମୁଁ ଦେଇଛି; ରାଘବ, ସନ୍ଦେହ କରନିଅ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମକୁ ଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାପରେ ରାମ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଶିପ୍ରା ନଦୀରୁ ଜଳ ଆଣ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଚାରିଲେ, “ସୀତାଙ୍କ ସହ କ’ଣ କରିବେ?” ରାମ କହିଲେ, “ସୀତା ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼, ପୋଷିତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ମନେ ଭାବିଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଥିବା ଅନୁଯାୟୀ, ସୀତା ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ। ସେଠି ଏକ ରାତି ବିତାଇ, ସୀତା ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ, ଏବେ ଯିବା ଉଚିତ। ସେବେ ସୌମିତ୍ରି କହିଲେ, “ମୁଁ କେବେଁ ଯିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଅଗ୍ରଗତି କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ କିପରି ମୋ ସହ ଆୟୋଧ୍ୟା ଛାଡ଼ିଥିଲେ? ମୋ ପାଇଁ ଯଦି ତ୍ରୁଟି ହୁଏ, ତେବେ ରାଘବ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇ ଚଳ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁନି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଉ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି ନାହିଁ।" ରାମ କହିଲେ, “ମୋ ପଛରେ ଆସନି, ସୌମିତ୍ରି; ମୁଁ ଏକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ବାଣ ଉଠାଇ ଦାଉଡ଼ିଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ଫେରିଯାଅ, ସୌମିତ୍ରି, ଏବଂ ତୁମ ବାଣ ମୋତେ ଦେଅ।