ତାରା ତାଙ୍କର ଶିଶୁକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କର ଆକୃତି ନେଇଥିଲେ । ଏହି ନବଜାତ ଶିଶୁ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ । ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ଶିଶୁ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି? ସୋମଙ୍କର କି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର?” ତାରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା—“ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ଶିଶୁ କେଉଁଠିରୁ?” ତାରା ସତ୍ୟ କହିଲେ—“ଏହି ଦେବତା ସଦୃଶ ପୁଅ ସୋମଙ୍କର; ଏହା ଗୁପ୍ତ ରହିଥିଲା ।” ଏହି ପୁଅଙ୍କର ନାମ ରଖାଗଲା ‘ବୁଧ’ । ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ସୋମ ଦୁଃଖ ଭରି ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲେ—କୁଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ୱାସରୋଗ । ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆଶା କରି, ସୋମ ଶୀଘ୍ର ଅବନ୍ତୀକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ସୋମ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରି, ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ଦେବତା କହିଲେ—“ମୋ ଦୟାରେ, ସୋମ, ତୁମର ଆକୃତି ଫେରି ସୁନ୍ଦର ହେବ ।” ଏଭଳି, ବ୍ୟାସ, ସେଠାରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ । ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ସେଉଁଠି ସୌରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପ୍ରତିଦିନ ସୋମନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାର ଫଳ ମିଳେ । ଏହା ପରେ, ଅନରକ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ, ବ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“କେଉଁ ପାପରେ, ଏହି ଦୁଃଖି ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ପଡନ୍ତି? କେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଠାକୁ ଯାନ୍ତି?” ସନତ୍କୁମାର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ବ୍ୟାସ, ଏଠାରେ ଅନେକ ନରକ ବିଦ୍ୟମାନ । ସେଗୁଡିକୁ ‘ଅଧୋଲୋକ’ କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ସଦା ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ରୌରବ, ସୂକର, ରୌଦ୍ର, ତାଳ, ଓ ବିନଶକ ନରକ; କୁମ୍ଭୀପାକ, କ୍ରକଚନ, ଦେବ-ଅତିଦାରୁଣ; ଅଧୋମୁଖ, ଅସ୍ଥିଭଙ୍ଗ, ଯନ୍ତ୍ରପୀଡନ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ନରକ । ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ନରକରେ ପଡନ୍ତି । ସେଠାରେ, ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିନଶ୍ଟ ହୁଏ । ଯମଙ୍କର ଦୂତମାନେ ସେମାନେକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛର ଶିଖରରେ ଝୁଲାଇଦେନ୍ତି । ତିଆର ଲୋହାର କାଠି, କଣ୍ଟାର ଛଡ଼, ଏବଂ ପ୍ରତିମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି । ଯିଏ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଦେଉଛି, ଆସ୍ତିତ୍ୱ କୁହୁଛି, ମଦ୍ୟପାନ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରେ, ଚୋରି କରେ, ସୋନା ଉପରେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଖବର ଦେଇଥାଏ, ଗର୍ଭ ନଶ୍ଟ କରେ, ଶିକ୍ଷକ ହତ୍ୟା କରେ, ଗୋ ହତ୍ୟା କରେ, ଓ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରେ—ସେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତିଆର ଲୋହାରେ ରନ୍ଧା ଯାନ୍ତି । ଏମାନେ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକକୁ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ ଓ ପା ଉପର କରି ଯାନ୍ତି । ଯିଏ ନିଜ ମାଳିକଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଥାଏ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମାଟିର ମାଟରେ ଫେଙ୍ଗାଯାନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କର ଜନାନୀ ସହ ସମ୍ପର୍କ କରୁଥିବା ଲୋକ କ୍ରକଚନ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି । ଯିଏ ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜ, ପିତୃ, ରତ୍ନ ଉପରେ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ପିତା, ଦେବତା, ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ସେବା କରେନି, ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳ ଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି । ଅକୃତଜ୍ଞ, ଅପବାଦକ, କ୍ରୂର, ମିଥ୍ୟା ମାପକ, ଧୋକାଦେବା—ଏବଂ ଲାକ୍ଷ, ମାଂସ, ଶାକ, ତିଳ, ମଦ୍ୟ ଭୋଗ କରୁଥିବା—ମଧୁ ଚୋରି କରିଥିବା, ଗ୍ରାମ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା—ଏମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଭୟାନକ ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ଯାନ୍ତି ।