ଏଠାରେ ଚାରିଜଣ ଲୋକ ମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତଭାବେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେ କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିଳ-ଜଳ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିଥିଲେ, ସେଠି ଶିପ୍ରା ନଦୀ ସବୁଠୁ ଦୁର୍ଲଭ, ସୋମ ଓ ସୋମପାତ୍ର ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଶିପ୍ରା ଓ ସୋମର ଜଳ, ମୁନିବର ବ୍ୟାସ, କୋଟି ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯଦି ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ସୋମବାର ଓ ବ୍ୟତୀପାତ ଏକାତ୍ରିତ ହୁଏ, ଏହିପରି ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ମହାମୁନି, ସୋମବତୀ ତୀର୍ଥର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ସେତେବେଳେ ସୋମ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଲାଷୀ ହୋଇ, ରଥରେ ବସାଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ହଜାରଟି ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଚଳାଇଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ହୃଦୟରୁ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସୋମ ତିନି ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପି ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ। ସେ ସପ୍ତତି ସାତିଥର ସମୁଦ୍ରକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ। ସେତେବେଳେ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧମାନେ ଭୂମିରେ ପବିତ୍ର ଓ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ। ତା’ପରେ, ସୋମ ଏହି ଜଗତରେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ତା’ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ, ସୋମଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ଡକ୍ଷର ସତେଇଜଣୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ମହାବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସୋମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଲେ। ଏହି ମହାସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସୋମ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ। ଆତ୍ରି ମହାମୁନି ହୋତା ଓ ଭୃଗୁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ। ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ଧୃତି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା ଓ ବସୁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସୋମ ଅଚଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସୋମ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଲେ। ସେତେବେଳେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପକ୍ଷ ନେଲେ। ତା’ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣଗତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଥାମିଗଲେ। ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସହ କଥାହେଲେ। ତା’ପରେ ତାରା ଦେବତୁଳ୍ୟ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶିଶୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଚମ୍ଭିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ—ଏହି ଶିଶୁ କାହାର ପୁଅ? ସୋମଙ୍କ କି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ? ସମସ୍ତେ ତାରାଙ୍କୁ ଏହି ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାରା କହିଲେ: “ଏହି ଶିଶୁ ସୋମଙ୍କ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ।” ଏହିପରି ଦେବତୁଳ୍ୟ ପୁଅଙ୍କୁ ବୁଧ ନାମ ଦିଆଗଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ସୋମ କୁଷ୍ଠ ଓ କ୍ଷୟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆସା କରି, ସୋମ ଶୀଘ୍ର ଅବନ୍ତୀକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ମୋର କୃପାରେ, ହେ ସୋମ, ତୁମର ଦେହ ଆବାର ଶୋଭାମୟ ହେବ।