ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଥାଏ। ସେଉଁଠି ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ଅନେକ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଭୋଗବିଳାସର ଅଦ୍ଭୁତ ରାଜପ୍ରସାଦ ଦେଖାଯାଏ। ଯିଏ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଓ ରୂପବାନ୍ ହୁଏ। ପ୍ରେମ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ ପବିତ୍ର ଓ ଏକାଗ୍ର ହୁଏ, ଆକାଂକ୍ଷିତ ଭୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ଜାଗରଣ କରେ, ଗଜପୁଷ୍କରିଣୀରେ ସ୍ନାନ କରି ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ବକ୍ତ୍ରଗନ୍ଧା ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଚକ୍ରନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଚାହିଁଥିବା ରାଜପ୍ରସାଦରେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ସେ ସୋମାଙ୍କ ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ ଓ ସୋମାଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ତେବେ, ଏହା କିପରି ଘଟିଲା? ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଏହି ସୋମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିଅଛି। ଦେବତା, ପୁନ୍ୟଶ୍ଳୋକ ସୋମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଧାନ ପୋଷକ। ଅବନ୍ତୀ ନଗରୀରେ ଏକ ମହାନ ଓ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଋଷି ଅତ୍ରି ନାମକ ଥିଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାର ଖଜାନା ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ହାତ ଉଠାଇ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଅଲୌକିକ ଆଲୋକ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରି, ଦଶ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ଧିକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରିଦେଲା। ଏହି ଆଲୋକ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ଆଲୋକରୁ ସୋମାଙ୍କ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଶିପ୍ରା ନଦୀର ରୂପ ନେଲା। ଏହି ଶିପ୍ରା ନଦୀ ତିନି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ପାପୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେବାରେ ଶିପ୍ରା ଅପୂର୍ବ। ଏଠାରେ କେବଳ ଚାରି ଜଣେ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାନ୍ତି। ଯିଏ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଅସୀମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ତିଳୋଦକ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ମହା ଲାଭ ମିଳେ। ଶିପ୍ରା ଓ ସୋମାଙ୍କ ଜଳ, ଏହା ବ୍ୟାସ, କୋଟି ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯଦି ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ସୋମବାର ଏବଂ ବ୍ୟତୀପାତ ଏକାସାଥିରେ ଆସେ, ଏଠି ସୋମବତୀ ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ତାପରେ ସୋମାଙ୍କୁ ଚକ୍ରରେ ବସାଯାଇଲା, ସେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ମନପୂର୍ବକ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପି, ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଲେ। ସେ ସପ୍ତତି ସାତି ଥର ସାଗରକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ। ଏହା ପରେ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ପବିତ୍ର ଓ ନିର୍ମଳ ଥିଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନ ସୋମା ସଦା ସଂତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ, ସୋମାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ୨୭ ଝିଅ, ଯେଉଁମାନେ ମହାବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଏହି ମହା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସୋମା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେସାମ୍ନା ହେଲେ। ଏହି ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞରେ ଆତ୍ରି ହେଲେ ହୋତା, ଭୃଗୁ ହେଲେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଶ୍ରୀହରି ବିଷ୍ଣୁ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ। ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ଧୃତି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା ଓ ବସୁ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଶିପ୍ରା ନଦୀ, ସୋମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଓ ସୋମାଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟର କଥା ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ କଥିତ ହେଉଛି।