ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାପ୍ରଭୁ ଜୟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପୂର୍ବ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ । ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି । ଯେଉଁଠି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୁଏ, ସେଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୋଇ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ । ହେ ବ୍ୟାସ, ସେଇ ସହରର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ଶୁଣ । ସେଠି ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ଓ ପିତା ଯେପରି ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେଠି ଏକ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଗରୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିଲେ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିଲେ । ଯେଉଁ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡ ବିଷୟରେ କହିବି । ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ତଳ ଖୋଡ଼ାଯାଇଛି, ସେଠିକୁ ଯଜ୍ଞସରୋବର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଯେଉଁ ଲୋକେ ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ପଶୁପତିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ମହଳରେ ବାସ କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ଲୋକେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବାନ ହୁଅନ୍ତି । ପ୍ରେମ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୁଏ, ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ପାଇଥାଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପାନ୍ତି । ହାତୀ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ମହାଫଳ ମିଳେ । ଛାଗଳ ଗନ୍ଧ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର ଦର୍ଶନ କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଚକ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଇଚ୍ଛିତ ମହଳରେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ସେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରି ବ୍ୟକ୍ତି ସୋମ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଓ ସୋମଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଘଟିଲା? ବ୍ୟାସ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ । ତେଣୁ ମୁଁ କହୁଛି ଯେ, କିପରି ସୋମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଭଗବାନ୍ ସୋମ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଧାନ ପୋଷକ । ଅବନ୍ତୀ ନଗରୀରେ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟଶୀଳୀ ଋଷି ଅତ୍ରି ଥିଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାର ଖଜାନା ଥିଲେ । ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ, ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଅଲୌକିକ ତେଜସ୍ୱୀ ଧାରା ଝରିଲା, ଯାହା ଦଶଦିଗନ୍ତକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରିଦେଲା । ଏହି ତେଜ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ତେଜ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । ସୋମଙ୍କ ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଶିପ୍ରା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିଲା । ଏହି ଶିପ୍ରା ତିନି ଲୋକରେ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ, ଯଜ୍ଞ କଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାଫଳ ମିଳେ । ତିଳୋଦକ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି । ଶିପ୍ରା, ସୋମ ଓ ସୋମପାତ୍ର ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ଲଭ । ଏଠିର ପବିତ୍ର ଜଳ କୋଟି ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଯଦି ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ସୋମବାର ଏକାସାଥି ହୁଏ ଏବଂ ବ୍ୟତୀପାତ ଯୋଗ ଥାଏ, ତେବେ ଏଠି ସୋମବତୀ ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା । ଏଠି ଭଗବାନ୍ ଜଗତର କୁଶଳ ଚାହିଁ ରଥରେ ବସିଥିଲେ, ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ଏହି ରଥକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଚଳାଇଥିଲେ । ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।