ଏକ ସମୟରେ, ଲଙ୍କାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ରାମ ରୂପେ ଅବତରି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବା ପରେ, ରାମ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ। ସେଠାରେ, ରାମ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି, ବହୁ ସାଧୁ-ମୁନିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତିନି ଶିବ ଓ ବାୟୁସୁତ ହନୁମାନଙ୍କର ପ୍ରତାପ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଯେପରିକି ମହେଶ୍ୱର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ହନୁମାନ କହିଲେ, "ବନରାମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରତାପୀ।" ତାପରେ, ହନୁମାନ କହିଲେ, "ମୁଁ ଲଙ୍କା ଯାଇ, ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଆଣିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବି।" ଏହା ପରେ, ହନୁମାନ ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହାକୁ ଇଚ୍ଛାମତ ନେଇପାର।" ବିଭୀଷଣ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ, "ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଦେଇଥିଲେ; ଆଜି ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ଏହି ଏକ ସତ୍ୟ।" ତାପରେ, ହନୁମାନ ଏହି ମୁକ୍ତାର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲିଙ୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କହିଲେ, "ପୁରାତନ କାଳରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଧନର ମାଳିକ ରାଜା କୁବେରଙ୍କର ଥିଲା।" ଯେତେବେଳେ ରାବଣ ବନ୍ଧିତ ହେଲେ, ତେବେ ଧନର ମାଳିକ କୁବେର ଏହି ଲିଙ୍ଗର କୃପାରେ ଧନର ରକ୍ଷକ ହେବାର ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ଲିଙ୍ଗ ନେଇ, ହନୁମାନ ସାତ ଦିନରେ ଅବନ୍ତିକା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ, ରୁଦ୍ରସରସ୍ ତୀରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ରଖି, ନିଜେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ହନୁମାନ ଏହାକୁ ଉଠାଇପାରିଲେନି। ତାପରେ, ଦେବତା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇ ବାୟୁସୁତ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହନୁମତ୍କେଶ୍ୱର ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।" ଯେଉଁ କିଏ ଏହି ହନୁମତ୍କେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଏକଥର ଦେଖିବେ, ସେ ଚୋର, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ତାଙ୍କର ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଗ୍ରହଦୋଷ ରହିବନି। ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ କେଶର ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରି, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। କଳା ଅଗରୁ ଧୂପ ଦେଇ, ତିଳ ଓ ଚାଉଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯମ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ପିତୃ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ରୁଦ୍ରସରସ୍ ନାମରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, କୋଟିଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ, ଏହି ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ—ଏହା କୋଟିଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ବ୍ୟାସ ଏହାର ନିଶ୍ଚିତତା କଥା କହିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ କ୍ରିୟା କରାଯାଏ, ତାହା କୋଟିଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସାପ ତାଙ୍କର ଚମ ଛାଡିଦେଇଥିବା ପରି। ମହାକାଳ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ମିଳେ। ଜଣେ ମଣିଷ ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ଫଳ ଲାଭ କରେ। ବଡ଼ ଶ୍ନାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପୂର୍ବକ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଅବାଞ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ, ଚମତ୍କାର ଜାମା ଦେଇ, ସମାନ ଅଂଶରେ ଅନ୍ନ ଦେଇ, ପାଟିଠାରେ ପିସିବା ଉଚିତ।