ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ କୁହାଯାଏ—ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନିୟେଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ହରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଚଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ। ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ର ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦ୍ୟୁତ ଓ ଦ୍ୟୁତ-ପାତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ସେଠି ଏକ ଦିନ ହେଉଥିଲା—“ହେ ଦେବତାମୟୀ ଦେବୀ!” ବୋଲି ଡାକି, “ମୁଁ ତୁମର ଦାସ,” ବୋଲି କହିଥିଲେ। ତା’ପରେ ଯେତେବେଳେ ଦେବ ହର ମୁଗ୍ଧ ହେଇଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ସେଉଁଠି ଦୁଇ ଦାନବ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକ ଥିଲେ, ଆସିଗଲେ। ସେମାନେ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ରୂତ କଲେ। ଶିଳାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ନନ୍ଦିନଙ୍କୁ ଏପରି ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେଠି ଏକ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—“ଏହି ଦୁଇ ମହାଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କର; ସେମାନେ ନିହତ ହେଉ।” ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ଦାନବ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଉପରେ, ତାଙ୍କୁ ଜଗତରେ “ହରସିଦ୍ଧି” ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଲା; ଏହିପରି ମହାକାଳ ସ୍ଥଳରେ ଦେବୀଙ୍କୁ “ହରସିଦ୍ଧି” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଯେଉଁଠି ହରସିଦ୍ଧିଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦର୍ଶନ କରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସେଉଁଠି ଦେବୀ ଆଦିସିଦ୍ଧ, ମହାଦେବୀ, ନିତ୍ୟା, ଏବଂ ଆକାଶସ୍ୱରୂପା। ଯିଏ “ହରସିଦ୍ଧି” ଚତୁର୍ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଯିଏ ମହାନବମୀ ଦିନ ହରସିଦ୍ଧିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଯିଏ ନବମୀରେ ହରସିଦ୍ଧି ଦେବୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ପୂଜା କରେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ପୂତ୍, ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମହାନବମୀରେ, ହେ ବ୍ୟାସ, ମହିଷାସୁର ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରକାର ଦାନବମାନେ ବଧ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ଅଠାଏଁ ହଜାର ଏକ ଶ୍ଲୋକର ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଅବନ୍ତିଖଣ୍ଡରେ, ଅବନ୍ତି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିବରଣର ଏହି ଉନେଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟ “ହରସିଦ୍ଧି ମାହାତ୍ମ୍ୟ” ଶେଷ ହେଲା। ଏହାପରେ କୁହାଯାଏ—ଯିଏ ସୁନା ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କର ସିଦ୍ଧି କଦାପି କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ। ଏଠି ଭଳି ଭାବେ ବାଟୟକ୍ଷିଣୀଙ୍କ ମହିମା ଶେଷ ହେଲା। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଳ ଦାନ କରେ, ସେ ଦାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ। ଯାହା କିଛି ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ପିତ, ତାହା ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଦେବୀଙ୍କ ନାମରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଦାନବତ୍ୱ ରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚିରକାଳୀନ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ବଂଶରେ କେହି ଭୂତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭେ, ଯେପରି ଏକ ସର୍ପ ତାଙ୍କ ଚର୍ମ ଛାଡ଼େ। ଯମ ଲୋକ ଛାଡ଼ି, ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ହେ ବ୍ୟାସ। ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଇ ଦେବତା “ଡମରୁକେଶ୍ୱର” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ରୋଗର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବ ନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ରାଜ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲଭନ୍ତି। ସେ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତଠି ସିଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟ ଲଭେ। ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସେ ସର୍ପ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଦରିଦ୍ରତା ଆସେ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁ ମାୟା ରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭି, ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମହାପାପ ରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି। ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ଏକ ଶତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହିଭଳି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ବିବରଣା ନାମକ ବିଶ୍ୱାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅବନ୍ତି ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ଥଳରେ ଏକ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି—ହନୁମତ୍କେଶ୍ୱର, ଯିଏ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଶୈବ ତାଳାଉରେ ସ୍ନାନ କରି, ହନୁମତ୍କେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ—ସେଉଁଠି ଆଦିକଥା କ’ହ, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହାର ଏହି ପୌରାଣିକ ଉପାଖ୍ୟାନ।