ମନୁ, ମାନବ ମହାପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ରାଜା ଯୟାତି ମଧ୍ୟ, ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ, ବ୍ୟାସ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ଦ୍ୱିଜଜନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ । ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ । ଏଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଗୁଣବତ୍ତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏପରି କରିଲେ ଏକ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଶିବର ଲୋକରେ ମାନ୍ୟତା ମିଳେ । ଏଭଳି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଅଂଶ, ଅବନ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରର ମହାତ୍ମ୍ୟର ଅଧ୍ୟାୟରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଯଦି କୌଶଳ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ । ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ଯାହାକୁ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ମିଳିଥାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ମଦ, ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ମହାନବମୀରେ ଯେଉଁଠି ଏକ ମହିଷ ପ୍ରଦାନ କରି ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏହି ପୂଜାର ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ । ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ, ପୂର୍ବରୁ କୃତଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରପିତାମହ, ଏକ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଶୁଭ ରାତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଶୁଣ ।" ତାରକ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କର ଅଜୟ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ । ଏହି ଦାନବଙ୍କୁ ନିଜେ ଦୂର୍ବଳ କରିବା ପାଇଁ ମହେଶ୍ୱର ଦୟା କରି ଏକ ପୁତ୍ର ଦେଇବେ । ଶଙ୍କରଙ୍କ ଜନନୀ ସତୀ, ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା । ସତୀ ପୁନର୍ବାର ହିମାଳୟ ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ । ହିମାଳୟର ଗୁହାରେ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧମୁନିମାନେ ବସନ୍ତି, ସେ ଦେବୀ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେ ଦେବୀଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରୁ ଏକ ମହାପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେବେ । ଦେବୀ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ ସେ ଅତି କମ୍ ଚେତନା ରଖିବେ । ଦୁଇଜଣ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଇ ଏକ ଉତ୍ତମ ଦମ୍ପତି ହେବେ । ଦେବତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ମୁନିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ମାତା, ଗର୍ଭରେ ନିଜ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ । ଦେବୀ ହସିବେ, କାଳୀ ନାମ ପାଇବେ, ଏବଂ ସତୀ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ । ସେ ଶର୍ବ ନାମକ ଏକ ଦେବତା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ, ଜନ୍ମ ଦେବେ । ଦେବୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଜୟ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଜୟ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଙ୍କୁ ନିଜେ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ । ଦେବୀ ଗୌରୀ ନିଜ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ଗୌରୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେବେ । ତୁମ ମାଧ୍ୟରୁ ଏକ ସ୍୵ାଭାବିକ ଅଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ । ଦୟାଲୁ, ଏହି ଜଗତ ତୁମେ ଏକାନଂଶା ଭାବରେ ଅନେକ ରୂପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିଶେଷତାରେ ପୂଜିତ ହେବେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେବେ । ତୁମେ ଗାୟତ୍ରୀ, ଓଁ ମନ୍ତ୍ରର ମୁଖ, ବେଦର ବକ୍ତା । ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କମଳା ଦେବୀ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ମାତା । ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧମାନେର ଖ୍ୟାତି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଶ୍ରୀ । ତୁମେ ଶୋଭିତମାନେର ଶୋଭା, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ଶାନ୍ତି । ତୁମେ ସମୁଦ୍ରମାନେର ମହାସୀମା, ଖେଳିବା ମାନେର ଖେଳ । ଏଭଳି ଦେବୀ, ତୁମେ ଜଗତରେ ବହୁ ରୂପରେ ପୂଜିତ ହେଉଛ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୂରଣ ହେବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏଭଳି ଉଦ୍ଭୂତ ଦେବୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।