ଏହିପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା—ବଡ଼ ଦାନବଟିଏ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ, ତଳଵାର ଓ ଗଦାର ମାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ସେ ଦାନବ ବିନାଶ ହେଲାପରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥାଅନୁସାରେ, ସେଇ କପାଳରୁ ଭୟଙ୍କର ଭୈରବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦୃତଗତିରେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସି, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ଏହିଠାରୁ, କପାଳ ମାତୃମାନେ ମହାଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପୁରୁଣା କଥାଅନୁସାରେ, କପାଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ଭାଗ ହେବା ସମୟରୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଏଠାରେ ଏହି ମହା ଦିବ୍ୟ ହ୍ରଦ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିଛି। ଏଠାରେ ଜଳ କୌଣସି ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଉ, ବା ଢେଳାଯାଉ, ଶୀତଳ, ଉଷ୍ଣ ବା ଉବା ହେଉ, ସମସ୍ତରେ ଏହି ହ୍ରଦ ଦିବ୍ୟ ମହିମା ଦେଖାଯାଏ। ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଶତଶଃ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ରୁଦ୍ରହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହି ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହତ୍ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ହ୍ରଦକୁ ଦେବତାମାନେ ସଦା ଆଶା କରନ୍ତି। ଏହା ଶୁଭ, ଦିବ୍ୟ, ଅଧର୍ମ ନାଶକ, ମହା କପାଳ, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜନ୍ତି। ଏହି ହ୍ରଦକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅନେକ ସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ପରି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମହେଶଙ୍କ ସ୍ୱୟଂଭୂ କୁଟୁମ୍ବିକେଶ୍ୱର ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସପ୍ତଜନ୍ମର ପାପ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ଏହି ସ୍ଥାନର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କେବଳ ଏଠାରେ ଏକ ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ମହେଶଙ୍କ ପାଇଁ ଚିରୁନି ବାନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। କପୂର, କୁଙ୍କୁମ, କଷ୍ମୀର, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଜନୀକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମହାପୁରାଣର ଅବନ୍ତୀ ଖଣ୍ଡର ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟରେ କୁଟୁମ୍ବିକେଶ୍ୱରର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦ୍ୟାଧର ତୀର୍ଥର କଥା କହିବି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ବିଦ୍ୟାଧର ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପାରିଜାତ ମାଳା ଗଠନ କଲେ। ସେଠାରୁ ସେ ବାସବଙ୍କ ଗୃହକୁ ଏହି ମାଳା ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ମେନକାଙ୍କୁ ଏହି ମାଳା ଦେଲେ, ମେନକା ଏହି ମାଳା ପିନ୍ଧି ନୃତ୍ୟ କରି, ସଭାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶକ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଶାପ ପାଇଁ ସେ ବିଦ୍ୟାଧର ପଦ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବିଦ୍ୟାଧର କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଅଜାଣତେ ଅପରାଧ କରିଅଛି।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ସ୍ଥାନର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ନାୟକ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" ଏପରି ଶକ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଦ୍ୟାଧର ଅବନ୍ତୀ ଖେତ୍ରକୁ ଗଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ ସେ ନିଜ ପଦ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହା ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ, "ଏଠାରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ ଗାଈ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।