ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଏହିପରି କହିଲେ— “ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସଂତାନିକ ନାମକ ସମସ୍ତେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ସହ ବହୁ ଋଷି, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ସମସ୍ତେ ସେଇ ସମୟରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସରୟୂ ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ନିଜ ମାନବ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଦିବ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଯାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ଏହିପରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ ରୂପ ପାଇଲେ ଓ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଏହି ସମୟରେ ନିଜ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି ‘ଗୋପ୍ରତାର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶତ-ଶତ ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏହି ଯୋଗ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ଗୋପ୍ରତାରରେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହରି ସ୍ଥିର ଭାବେ ବିରାଜିତ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଅବଶ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାରଣେ ଲୋକମାନେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗୋପ୍ରତାରରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି। ଗୋପ୍ରତାର ସମାନ ତୀର୍ଥ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ମଣିଷ ଅପବିତ୍ରତା ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୁଭ୍ର ଶରୀର ଓ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ପାପମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଭୂମିରେ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ। ଗୋପ୍ରତାର ଦିନରେ ଯଥାଶକ୍ତି ଜପ, ହୋମ, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ। ଗୋପ୍ରତାର ଦିନରେ କୃତ ସ୍ନାନ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମଣିଷ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ବିଶେଷ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ସୁନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂର୍ୟଗ୍ରହଣ, ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଘିଅ କିମ୍ବା ତିଳ ତେଲର ଦୀପ ଦାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏପରି କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ବେଦ ଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି— ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ପବିତ୍ର ଗୋପ୍ରତାର ତୀର୍ଥରେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ଏକ ମାସ ଧରି ଏକବେଳ ଭୋଜନ ନିୟମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ ଆଦି ବିଧି କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ଉପବାସ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗୋପ୍ରତାରରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ— ଏଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଧୂପ ଦେଲେ, ତାହାର ଫଳ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞ ସମାନ ମିଳେ। ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାରରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦଶ ମାଣିକ୍ୟ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଉତ୍ସବ ସମୟରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶ ମାଣିକ୍ୟ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ଉପବାସ କରି, ଶୁଭ୍ର ହୋଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ତିନି ଲୋକ—ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାତାଳ—ସମସ୍ତ ଠାରେ ଗଞ୍ଜି ରହିଥାଏ।