ଏହି କଥାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ସମସ୍ତ କାରଣ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ କାରଣଟି ଅଛି, ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅଂଶ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି, ଏହି କାରଣକୁ ଇଚ୍ଛିତ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜଡ଼ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱଗତ ଭିନ୍ନତାକୁ ବୁଝି, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଗଣନା ଛଡ଼ା ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏଭଳି ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକର ଗଣନା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏହି ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ସ୍ଥିର ହୋଇଛି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାହାକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବୋଲି ମନନ୍ତି। ଏଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂୟମ ରେ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେ ହୃଦୟର କମଳ କେନ୍ଦ୍ରରେ ବିରାଜିତ, ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ଓ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ସେ ଶ୍ୱେତ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଦଶଭୁଜା ଓ ଦୁଇଟି ହାତରେ ଅଭୟ ଓ ବର ଦେଉଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିଜେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଥିବା ସଭାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏମାନେ ଅସ୍ୱାମିତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ଆସକ୍ତି ଓ ଆର୍ଜନ ଛାଡ଼ି ଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହି ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ସାମ୍ୟୋଗ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟମରେ ଅବିଚଳ ରହନ୍ତି। ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି, ସେମାନେ ସଦା ଷଡ୍ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବଡ଼ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ହଜାର ହଜାର ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି, ସେ ଇଚ୍ଛାମତ ଆସିବା-ଯିବା କରନ୍ତି। ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧନୀ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ। ସେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିୟୁକ୍ତ, ମାଧୁକରୀ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଉଚିତ ସମୟରେ ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅତି ପ୍ରଶଂସିତ ଗୁହ୍ୟକ ସେବକ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କମାନଙ୍କ ସମାନ ଶାସନାଧିକାର ଲାଭ କରି, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଆଦରିତ ହୁଅନ୍ତି। ହଜାର ହଜାର କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଏହି ମହିମାରେ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ଭାବେ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଲେ, ସେ ମହାକାଳ ଅରଣ୍ୟର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଆଶ୍ରମରେ ରହନ୍ତି। ଏଠାରୁ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଉପମା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ହଜାର ଯୁଗ ଧରି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ, ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ନିରବିକାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହନ୍ତି, ଦୋଷ ଶୂନ୍ୟ ଲୋକର ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେ ଏଭଳି ପୁରୁଷ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ନାରୀମାନେ ଚାହାନ୍ତି, ଓ ବହୁତ ଧନ ଥାଏ। ଏହା ପରେ ସେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅରଣ୍ୟ ଔଷଧି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ସେ ଅନ୍ନ କଣି, ପାଥର କୁଟିବା କିମ୍ବା ଦାନ୍ତ ନଥିବା ଉକଳରେ ଭାଜି ଖାନ୍ତି। ଜଟା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦିନେ ତିନିଥର ନହାନ୍ତି, ଖୋଲା କେଶ ରଖନ୍ତି ଓ ଭଲ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ଜିନ୍ତି, କାଂଟା, ପାଥର ଭରିଥିବା ମାଟି ଉପରେ ଶୋଇଥାନ୍ତି। ଅରଣ୍ୟ ଔଷଧି ଖାଇ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସି, କାଳ ମହାରଣ୍ୟରେ ମହାମୁନି ଭାବେ ରହନ୍ତି। ହେ ବ୍ୟାସ, ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗତି କ’ଣ ହୁଏ, ଏହାକୁ ଶୁଣ।