ଏକ ସମୟରେ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଅଧିକାର ପାଇଁ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିମଗ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି?” ତେଣୁ ଗୁରୁ କହିଲେ, “ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ଓ ଜୀବନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକସাথে ବସିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ସଫଳ ହୁଏ। ରୁଦ୍ର ଭକ୍ତି କିପରି କରାଯିବ, ତାହା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର—ଲୋକିକ, ବେଦିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଏବଂ ଆତ୍ମସଂପର୍କିତ। ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା, ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ନିୟମ, ଉପବାସ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭକ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଗାଉଁଘିଅ, ଦୁଧ, ଦହି, ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦାର୍ଥ, ଲାଲ କୁଶା ଓ ଦାନ ଦେଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପଚାର କରାଯାଏ। ଘିଅ, ଗୁଗୁଳୁ ଧୂପ ଓ କଳା ଅଗରୁ ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର କରାଯାଏ। ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧି ଛିଟାଇ, ସ୍ତୁତିଗାନ, ଧ୍ୱଜ, ପଙ୍ଖା ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ଥଳ ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି କରାଯାଏ। ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ଉପଚାରରେ ବ୍ୟବହୃତ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି। ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର, ହୋମ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ସୋମପାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ଏହି ଆଚରଣର ଚାହିଁଥିବା ଦିନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ। ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ବିଶେଷ ଉପାଦାନ ବିଚାର କରି କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ହୁଏ। ଏହା ଉପରାନ୍ତ, ଏକ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ ପଦ୍ଧତି ଅଛି, ଯାହା ସାଂଖ୍ୟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ। ପ୍ରକୃତିର ଅଚେତନ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ପଚ୍ଚିଶତମ ପୁରୁଷ ନାମକ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଯୋଡିବାକୁ କହାଯାଏ। ରୁଦ୍ର ଛବିଶତମ ତତ୍ତ୍ୱ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସଚେତନ ଓ ସ୍ୱାମୀ। ପୁରୁଷ ସଦା ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ କାରଣ ମହେଶ୍ୱର। ଗୁଣମୟ ପ୍ରଧାନକୁ ଗଣନା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହି କାରଣ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କର, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆକାଂକ୍ଷିତ। ପ୍ରଧାନର ତତ୍ତ୍ୱ ଅଚେତନ ଭାବରେ ଧାରଣ ହୁଏ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ମୂଳ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭିନ୍ନତା ଜାଣି, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଗଣିତ ଭାବରେ ବିବେଚିତ। ଏପରି ଏହାର ମୂଳ ଭାବ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଗଣନା ସଠିକ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହେଲା। ସାଂଖ୍ୟ ଭିତ୍ତିକ ଏହି ଭକ୍ତିକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏକ ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରାଯାଏ, ସେ ନିତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ହୃଦୟର କମଳକେନ୍ଦ୍ରରେ ବସିଥିବା ପଞ୍ଚମୁଖୀ, ତ୍ରିନୟନ, ଧଳା, ଶୁଭ, ଦଶଭୁଜା, ଦୟା ଓ ଭୟହରଣ କରିଥିବା ହାତ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏକ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ପ୍ରକାର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ହୁଏ। ଏହି ଆଚରଣ ରୁଦ୍ର ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କର ସଭାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସମ୍ପତ୍ତି ଲୋଭ, ଅହଂକାର, ଆସକ୍ତି ଓ ଆର୍ଜନରୁ ମୁକ୍ତ। ସେମାନେ ତିନିପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସି, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅତିଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟମରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥାନ୍ତି। ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି, ସେମାନେ ସଦା ଛଅ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବଡ଼ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଦିବ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଓ ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା, ସେ ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ହଜାର ଜନ ନାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘିରି ଯାହା ଚାହିଁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବସିଥାନ୍ତି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆସିଯାଇ କରନ୍ତି। ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ଆକାଂକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଧନୀ।