ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାପାପ ଓ ମୂଢତାରେ ଆବୃତ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ମହାବ୍ରତକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁର୍ଭାବନା ଓ ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ତେଣୁ, କେବେ ମହାପାଶୁପତଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ନାହିଁ, ବା ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଏହି ମହାବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ପାଶୁପତକୁ ଭୋଜନ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ତାପସଙ୍କୁ ଖୋପଡ଼ି ଭରି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଖୋପଡ଼ିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହି ମାର୍ଗ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍କର୍ମ ଓ ଅପବିତ୍ରତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ କୃତ ଯୁଗର ଅରଣ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଯିଏ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପଢ଼େ, ସେ ମହାଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଦୁଷ୍କର୍ମ ନାଶକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ପୁରୁଷ ବା ନାରୀ, ଯେଉଁମାନେ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ପୁରୁଷ-ନାରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଶ୍ରମ ଓ ଵର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଏଠି ବାସ କରିପାରିବେ। କି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କିପରି ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା। କର୍ମ, ମନ, ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏଠି ବୈଦିକ, ଲୌକିକ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଧର୍ମ ଅଛି। ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା, ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଉପବାସ, ନିୟମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଗୋଘୃତ, କ୍ଷୀର, ଦଧି, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଲାଲ କୁଶ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ହୁଏ। ଘୃତ, ଗୁଗ୍ଗୁଳ ଧୂପ, ଓ ଅଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ, ସ୍ତୁତି, ପତାକା, ବିଶ୍ରାମ ପଂଖା ଓ ଉଚ୍ଚ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାଯିବା ଚାହିଁ। ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଗ, ଏବଂ ଆରାଧନା ପାଇଁ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଉପାସନା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏଠି ବୈଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର, ହୋମ ଓ ବଳିଦାନ ସହିତ କରାଯିବ। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ସୋମପାନ, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଓ ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆବଶ୍ୟକ। ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ହୁଏ। ଏହା ସହିତ, ଏକ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ ମାର୍ଗ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସାଂଖ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ। ଏଠି ଜଡ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକୃତିରେ ଏକତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ, ଏଠି ପୁରୁଷ ହେଉଛି ପଚିଶତମ ତତ୍ତ୍ୱ। ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଛଅଶତମ ତତ୍ତ୍ୱ—ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଚେତନ ଓ ସ୍ଵାମୀ। ପୁରୁଷ ସଦା ଅବ୍ୟକ୍ତ, କାରଣ ମହେଶ୍ଵର। ଗୁଣମୟ ପ୍ରଧାନ ମଧ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଗଣନା ହୁଏ। ଏହି କାରଣ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କର, ଏହାକୁ ଅଭିଷ୍ଟ ପଦ ବୋଲାଯାଏ। ପ୍ରକୃତିରେ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱ ଜଡ ହୋଇଥାଏ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ମୂଳ ତଫାତ୍ ବୁଝିଲେ, ଏହାକୁ ଗଣନା ବିନା ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ ଓ ତାଲିକାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ସାଂଖ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଏହି ଭକ୍ତିକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ମାର୍ଗ ଅଛି, ସେ ହେଉଛି ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ଧ୍ୟାନ। ଏଠି, ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା, ପାଞ୍ଚମୁଖୀ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ଶ୍ଵେତ, ଶୁଭ, ଦଶଭୁଜ, ଅଭୟ ଓ ଵରଦ ମୁଦ୍ରାଧାରୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ। ଯିଏ ଏଭଳି ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସେ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଏହି ମାର୍ଗକୁ ନିଜେ ରୁଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଉପସ୍ଥିତିରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ।