ଏହି କଥା ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: “ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଭକ୍ତିର ଆଶା କରନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କୃପା ଦେଇଛି। ପବିତ୍ର କାଳା ଜଙ୍ଗଳରେ, ଏହି ଅପରାଧ ହୀନ ଦେବମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ଏକ ଗୁପ୍ତ ନାମ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବ। ମୁଁ ଏହି କପାଳବ୍ରତର ପ୍ରଚାର କରିଛି। କପାଳପାଣି, ଯେଉଁ ଭିକ୍ଷାବ୍ରତରେ ଭରିତ ଓ ତୃପ୍ତିମୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଥାଏ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, କିଛିରେ ଆସକ୍ତି ନଥାଏ, କାଉଁ ମାଟି, ଭସ୍ମ ଓ ଜଳ ଏକତ୍ର କରିଥାଏ, ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଓ ତୀରଥରେ ବାସ କରି, ମନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଭୁପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ। ମୁଁ ଏହି କପାଳବ୍ରତ ଆଦିକାଳରେ ନିଜେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲି। ଏହି ବ୍ରତ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଚମତ୍କାର। କିଏ ଦ୍ୱେଷ ଓ ମୋହରେ ତଳି, ଏହି ମହାବ୍ରତକୁ ଛାଡି ଅପରାଧରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ତେଣୁ, କେହି ମହାପାଶୁପତକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ଓ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଭକ୍ତିରେ ଭରି ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁ କିଏ କପାଳ ପୂରି ଭିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କପାଳର ଭୋଜନ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହି ପଥ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। କପାଳବ୍ରତୀ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ ଓ ଦୁଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେଖିଲେ, ଏହି ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି କୃତଯୁଗରେ ଜଙ୍ଗଳରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି କଥା ବିଶ୍ୱରେ ଯିଏ ପଢ଼ିବେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ପାଇବେ, ଯେଉଁଠାରେ ନାନା ଗୁଣ ଏବଂ ଅପରାଧ ନାଶ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରର ଲୋକ ପାଇଁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ଆତ୍ମସାଧନାରେ ନିପୁଣ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ସମସ୍ତ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ସହ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ଭାଷାରେ, ରୁଦ୍ର ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହ କିଏ କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ? ରୁଦ୍ର ପ୍ରତି ଭକ୍ତି କଥା କହ। ଏଠାରେ ଲୋକ ମାନେ ଲୋକୀୟ, ବେଦୀୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାର, ଏବଂ ଆତ୍ମସଂପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା, ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା; ଗୋ ଘୃତ, ଦୁଧ, ଦହି, ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତୁ, ଲାଲ କୁଶ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା; ଘୃତ, ଗୁଗୁଳ ବା ଧୂପ, ଅଗରୁ ଦ୍ୱାରା; ଓଡ଼ଣା, ସୁଗନ୍ଧି, ଷ୍ଟୁତି, ପତାକା, ପଙ୍ଖା, ଉଚ୍ଚ ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା; ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ଧାନ ଓ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ। ବେଦୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦମନ୍ତ୍ର, ଅର୍ପଣ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଚାହିଦା କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସୋମପାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା। ଅଗ୍ନି, ଭୂମି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏମାନେ ଚିନ୍ତା କରି କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଯୋଗ ପଦ୍ଧତି ଅଛି, ଯାହାକୁ ସାଂଖ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଏହାର ବିଶେଷତା ମୋଠାରୁ ଶୁଣ। ଅଚେତନ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକୃତିର ଏକ ଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱ, ପୁରୁଷ, ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ର କରାଯାଏ। ରୁଦ୍ର ଛବିଶ ତତ୍ତ୍ୱ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସଚେତନ ଓ ସ୍ଵାମୀ। ପୁରୁଷ ଚିରଅପ୍ରକାଶ ଓ କାରଣ ମହେଶ୍ୱର। ଗଣନା ପାଇଁ, ଗୁଣମୟ ପ୍ରଧାନ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ। ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ, ପବିତ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତ କଥା ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିଲୁ।