ବହୁତ ବର୍ଷ ଧରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରାଇ ଶରୀରକୁ ଦମନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ତୁମେ ଏହି ସାଧନା ସଫଳ କରିଛ। ଏହାପରେ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଭୂମିରେ ବସି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ହେ ଵରଦାତା, ଆମେ ମଣିଷ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ।” ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବରମାନେ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ବହୁତ ବର ଦେଉଛି।” ଭଗବାନଙ୍କ ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ଭଗବାନ, ଆମେ ମହାବର ପାଇଛୁ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଧିକ।” ତାପରେ ଶିବ କହିଲେ, “ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଜଟା ଧାରଣ କରି, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ତୁମଠାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଭକ୍ତିକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋର କୃପା ଦେଇଛି। ମହା କାଳବନରେ, ହେ ପାପରହିତମାନେ, ଦେବତାମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ଦୁଇ ଶବ୍ଦର ଗୁପ୍ତ ନାମ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏହି କପାଳବ୍ରତକୁ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରିଛି। କପାଳପାଣି, ଭିକ୍ଷାବ୍ରତ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସମସ୍ତ ଅସଙ୍ଗତାରୁ ଅଲଗା, ମାଟି, ଭସ୍ମ ଓ ପାଣି ସଂଗ୍ରହ କରେ, ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଓ ତୀର୍ଥରେ ବସି, ମନକୁ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରେ। ଏହି କପାଳବ୍ରତ ନେଇ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଏହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲି। ଏହି ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଚମତ୍କାର। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦ୍ୱେଷ ଓ ମୋହରୁ ବ୍ରତକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେମାନେ ପାପରେ ଅଟୁଟ ଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, କେବେ ବଡ଼ ପାଶୁପତଙ୍କୁ କ୍ଷତି କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଏହି ବଡ଼ ବ୍ରତୀକୁ ଭୋଜନ ଦିଏ, କିମ୍ବା ଯିଏ କପାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଭିକ୍ଷୁମାନେକୁ ଦାନ ଦିଏ, ସେଠାରେ କପାଳରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହି ପଥ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ବ୍ରତୀଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଓ ଅପକର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଶେଷ ଅଂଶ ଦେଖି, ବଡ଼ ବ୍ରତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ—ଏହି ସମସ୍ତ କୃତ ଯୁଗରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାଏ। ଯିଏ ଏହି କଥା ଜଗତରେ ପାଠ କରେ, ସେ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନ ମିଳେ—ଯାହା ନାମୀ-ଗୁଣୀମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି ଓ ଦୋଷ ନାଶ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଲୋକମାନେ କିମ୍ବା ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ସମସ୍ତ ଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବାମାନେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ରହିପାରିବେ। କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା, ରୁଦ୍ର ଉପାସନା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ—ଲୋକେ କ’ଣ କରିବେ? ରୁଦ୍ର ଭକ୍ତି ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ। ଏଠି ବୈଶିକ, ବେଦିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଧରଣର କ୍ରିୟା ଅଛି, ଏବଂ ଆନ୍ତରିକ ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସ୍ମରଣ ହୁଏ। ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା, ଗାଏର ଘୃତ, ଦୁଧ, ଦହି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଲାଲ କୁଶ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଘୃତ, ଗୁଗୁଳ ଧୂପ ଓ କଳା ଅଗୁରୁ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଛିଟା, ସ୍ତୁତି, ଝଣ୍ଡା, ବିଶାଳ ପଙ୍ଖା ଓ ଉଚ୍ଚ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା, ଭୋଜ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ଏହି ଶିବ ଉପାସନା ଓ ବ୍ରତ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଜଗତରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।