ଦେବତାମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କାହିଁକି ଏହି କଥା ଘଟିଲା, ତାହା ଏଠାରେ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଡ୍ରୋହଣ ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ଏବଂ ମାୟାବୀ ଦାନବ ଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରୁଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଆଶାରେ, ମହାମାୟା ଓ ଗୁପ୍ତ ଚଳନରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର କପାଳ ପତନ ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପନ ଦ୍ୱାରା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱର ନିୟମ ଓ ସ୍ଥିରତା ନାଶ କରିବାକୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ, ଦେବତାମାନେ ଯିଏ କୃପା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ଆଦରିତ, ସେହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—"ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଯଶ ଓ ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଲାଭ ମିଳେ, ତାହା ଅନ୍ୟ କେହି ମିଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ମନ, କଥା ଓ କାୟା ଦ୍ୱାରା କଠିନ ତପସ୍ୟା କରାଯାଏ, ଯାହା ସହଜ ନୁହେଁ। ଆପଣ ଏହି ତପସ୍ୟା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦେହ ନିଗୃହୀତ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି।" ତେବେ ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ବରଦାତା, ଆମେ ମର୍ତ୍ୟ ଜନମ ନେଇଛୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଭକ୍ତମାନେ ଯାହାଠାରୁ ଭୟ ହରାନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।" ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ତୁମକୁ ଦେଇବି।" ଏପରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଭଗବନ୍, ଆମେ ବଡ଼ ବର ପାଇଛୁ, ଏହିଟି ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର।" ତେବେ ଶିବ କହିଲେ, "ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ବିନାଶ କରିଛି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଜଟା ଓ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ତୁମକୁ ଉତ୍ତର ଦେବା ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଭକ୍ତି ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କୃପା କରିଛି।" "ମହା କାଳବନରେ, ହେ ନିଷ୍ପାପମାନେ, ଦେବତାମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ଦୁଇ ଶବ୍ଦର ଏକ ଗୁପ୍ତ ନାମ ସଂସାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭିବ। ଏହି କପାଳବ୍ରତ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରିଛି। କପାଳପାଣି, ଭିକ୍ଷାବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ସଦା ସମ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରି, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ବିଭେଦ ନ ରଖି, ସ୍ୱନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସ୍ବ-ଅସଙ୍ଗ ରହି, ମାଟି, ରାଖ ଓ ପାଣି ଆହୁରି କଲେ, ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଓ ତୀର୍ଥରେ ବସି, ମନ ଭଗବାନ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରଖିଥାଏ।" "ମୁଁ ଏହି କପାଳବ୍ରତ ପୁରାତନ କାଳରେ ନିଜେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲି। ଏହି କପାଳବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ। ଦ୍ୱେଷ ଓ ମୋହରେ ଏକ ମଣିଷ ଏହି ମହାବ୍ରତ ତ୍ୟାଗ କରି, ପାପରେ ବସି ରହେ। ଏହି କାରଣରୁ, କେବେ ମହାପାଶୁପତକୁ କ୍ଷତି କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏହି ମହାବ୍ରତୀକୁ ଭୋଜନ ଦିଅନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ କପାଳ ପୂରି ଦିଅନ୍ତି, ସେଉଁମାନଙ୍କର ଏହି କପାଳରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ—ଏହି ପଥ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି।" "ଏହି କଥା ମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ସଂଳାପ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦୋଷ ଓ ଅପକାର ହୁଏ। ଶେଷରେ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ମହାବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦେଖାଯାଏ।" "ଏହି କୃତୟୁଗରେ, ସମସ୍ତ କଥା ଅରଣ୍ୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି କଥା ସଂସାରରେ ଯିଏ ପଢ଼େ, ସେଉଁଠି ଏହି ନିବାସ ମିଳିଥାଏ, ଯାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୁଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଦୋଷ ନାଶ କରେ।" "ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।