ଦେବତାମାନେ ପୁନିପୁନି ବରଦାତା, ବରାହ ଓ ଶୁଭ କୂର୍ମ ଦେବଙ୍କୁ ଶିରୋନମ୍ର ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେମାନେ ତିନିନେତ୍ରୀ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜମାନେ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଷୀଣ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ତେଜ, ତିନି ବେଦ ଓ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ସହିତ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କରୁଥିବା ପୂଜାକୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ—“ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିଧି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବହୁତ ଭଳି ପୂଜା କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ହେଉନ୍ କି ଦେବତା, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ଏକେକା, ଦୁଇଜଣ, ତିନିଜଣ କିମ୍ବା ସମସ୍ତେ ମିଶି, ସମାନ ଭାବେ ଏହି ଦୟା ତୁମମାନେ ପାଇବ। ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ଏବେ ଉଜ୍ଜୟିନୀକୁ ଯାଉଛି।” ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଚାରିଲେ—“କିଏ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରୁଛି? ତିନି ଲୋକରେ ଏହି ବିକ୍ଷୋଭ କାହିଁକି?” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—“ଦେବତାମାନେ, ଏଠିରେ ଏହାର କାରଣ ଶୁଣ। ଏଠି ଡ୍ରୋହଣ ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ଓ ମାୟାବୀ ଦାନବ ଅଛନ୍ତି। ସେଠି ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜୟକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କର ଅନୁସରୀ। ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ମାୟା ଓ ଗୁପ୍ତ ଚଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜ୍ଜ। ସେମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିବା ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିବା ସହିତ, ବିଶ୍ୱର ନିୟମ ଓ ସ୍ଥିରତା କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।” ଦେବତାମାନେ ପୁନି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—“ଆପଣ ଦେବମାନେଙ୍କୁ କୃପା ଦେଇଥିବେ, ଗୁଣସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, ବଡ଼ ଯଶ ଓ ପ୍ରଭାବ ପାଇଁ ଆପଣ ଅତି ସ୍ତୁତିୟ। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଲାଭ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠି ମିଳେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା ମନ, ବାଣୀ ଓ ଦେହ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ, ଯାହା ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ଏହି ତପସ୍ୟା ଆପଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦେହ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି।” ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଜଙ୍ଘାରେ ବସି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଓ ବରଦାତା, ଆମ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଛୁ, ଆମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଭୟରହିତତା ଦେଇଥିବା ମହାଦେବ!” ତେବେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—“ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଯେଉଁ ବରମାନେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ତୁମକୁ ଦେବି, ବହୁଝଣା।” ଏହିପରେ, ଭଗବାନ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଓ ଭଗବାନ, ଆମେ ଏହି ମହାବର ପାଇଛୁ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଅଧିକ।” ଶିବ କହିଲେ—“ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ, କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ମୋର ହସ୍ତେ ବିନାଶ ପାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜଟା ଓ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ସେମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଓ ତୁମକୁ ଉତ୍ତର ଦେବା ପାଇଁ ଏମିତି ହେଲେ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଭକ୍ତି ଆଶା କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କୃପା ଦେଇଛି। ବଡ଼ କାଳବନରେ, ଓ ନିର୍ମଳମନ୍ତ, ଦେବତାମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ଦୁଇ ଶବ୍ଦ ଥିବା ଏକ ଗୁପ୍ତ ନାମ ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏହି କପାଳବ୍ରତ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରିଛି। କପାଳପାଣି, ଭିକ୍ଷା ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ସଦା ବନ୍ଧୁ-ଶତ୍ରୁ ସମାନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତରେ ଅସକ୍ତ, ମାଟି, ଭସ୍ମ ଓ ପାଣି ଏକତ୍ର କରି, ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଓ ତୀର୍ଥରେ ବସି, ମନକୁ ପ୍ରଭୁରେ ଏକାଗ୍ର କରିଥାଏ। ଏହି କପାଳବ୍ରତ ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ନିଜେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲି। ଏହି କପାଳବ୍ରତ ଅତି କଠିନ ଓ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।