ସମସ୍ତେ ନିସ୍ପାପ ମନେ ନିମ୍ନାନ୍ତର ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା। କେହି ଦୁଃଖ ନଥିଲେ, କେହି ଭୟ ଭିତିରେ ନଥିଲେ, କେହି ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ନଥିଲେ। ରାଜ୍ୟର ଜନସାଧାରଣ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଅୟୋଧ୍ୟାର ଭାଲୁ, ବାନର, ରାକ୍ଷସ ଓ ନଗରବାସୀ ସମସ୍ତେ ଏହି ଉତ୍ସବରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ନଗରରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ। ଚଳାନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ଜୀବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଏକ ଜୀବ ମଧ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ ନଥିଲେ, ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜୀବ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ। ତାପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ଅଧ ଯୋଜନା ଦୂର ଯାଇ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସରୟୂ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା—ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା—ସ୍ବର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ଉଭୟ ହୋଇଥିବା କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଉପରେ, ଶତକୋଟି ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ତେଜ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଶୁଭ ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ଯାହା ବାୟୁରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଝରୁଥିଲା। ରାମ ତାହାପରେ ସରୟୂ ନଦୀର ଜଳକୁ ପାଦେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ହେ ଦେବ, କିନ୍ତୁ କେହି ତୁମକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।" "ତୁମେ ଅବିଧେୟ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅମର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାମ ନିଜେ ସ୍ବର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତଗଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ—ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦ ଭରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ଉଲ୍ଲାସରେ ଥିଲେ। ତାପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ପ୍ରେମରେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।" ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ସ୍ବର୍ଗର ଦ୍ୱାର, ଏଠାରେ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।" ସମସ୍ତ ସଂତାନିକ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଦେବ ଓ ଦାନବ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶରୀରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଋଷି, ନାଗ, ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବେ। ସମସ୍ତେ ସରୟୂ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁ ନଦୀ ଏହି ସମୟରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେମାନେ ନିଜ ମାନବ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବସିଲେ। ଏଠାରେ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଲାଭ କରି, ଦେବଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସମସ୍ତେ ଏହି ସମୟରେ ନିଜ ଶରୀର ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରି, ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଗତ୍ଗୁରୁ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ନାମ ଗୋପ୍ରତାର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଯୋଗ ଶତ ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରାଯାଏ। ଗୋପ୍ରତାରରେ ଭକ୍ତିରେ ହରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଉପରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗୋପ୍ରତାରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯିବେ। ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଲୋକମାନେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗୋପ୍ରତାରରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆସନ୍ତି। ଗୋପ୍ରତାର ସ୍ଥାନର ସମାନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅପବିତ୍ରତା ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ଶରୀର ଓ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ନିସ୍ପାପ ହୋଇଯିବେ। ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଗୋପ୍ରତାର ଦିନରେ ଜପ, ହୋମ, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏହି ଉପଲବ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।