ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ଅଟକି ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଉପରକୁ ଲାଗିଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖାକୁ ଧରି ରଖାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଅଗ୍ନି ଦେବତା ତୀବ୍ର ଶିଖା ସହିତ ଉପରକୁ ଜ୍ୱାଳାମୟ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଓ ଚିଙ୍ଗାରିକୁ ଉତ୍ସର୍ଜନ କଲେ । ତେବେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—“ହେ ଦେବ, କେଉଁଠି ତୁମେ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ରୋକିଥିଲେ?” ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ କେଶ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ମୋତେ କୌଣସି ତୃପ୍ତି ନାହିଁ, ମୋ ଦେହରେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ ।” ତାପରେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ, “ମୋତେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ତୃପ୍ତି ନାହିଁ ।” ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ପୁନି କହିଲେ, “ମୋ ଦେହରେ ମୋତେ କୌଣସି ସଂତୋଷ କିମ୍ବା ସୁଖ ନାହିଁ ।” ତାହା ପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଦେହ ବନାଇଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା । ସେ ଦେହକୁ ଦେଖି ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କୌଣସି ତୃପ୍ତି କିମ୍ବା ସଂତୋଷ ନାହିଁ ।” ଏହା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଜୋରରେ ଚିତ୍କାର କରି ଅଗ୍ନିକୁ ଭାଗ କରିଦେଲେ । ଅଗ୍ନି ଆଘାତ ପାଇ ବିଳାପ କରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ । ସେଠାରେ ତିନି ଜଣେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଖୋଲାମେଳା ଭାବରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇନଥିଲେ । ଅଗ୍ନି ବିଳାପ କରୁଥିବା ବେଳେ, କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ । ସେ ସମୟରେ, ତାହାର ଅଭିଲାଷ, ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା । ଏହି ଚିତ୍କାରର ଅଗ୍ନି ପୁନି ଜ୍ୱାଳାମୟ ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଓ କହିଲା: “ଏହା କ’ଣ?” ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବାହାରେ, କିମ୍ବା ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏହା କ’ଣ?” ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, “ମୁଁ ନିଜେ ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି ।” ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର କିମ୍ବା ଅପମାନ ହୁଏ, ସେଠି ଏହି ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଏ । ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅକ୍ଷର ‘ଇ’-ର ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକି କିଛି ଉପଦେଶ କଲେ । ପଛରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଅକ୍ଷର ‘ଉ’-ର ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକି ଉପଦେଶ କଲେ । ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇବି ।” ତେଣୁ ଅଗ୍ନି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପାହାଡ଼ରେ, କିଲ୍ଲାରେ, ହେ ମହାମୁନି!” ସେ ମଧ୍ୟ, ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଡାକରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଭିଲାଷା କଲେ । ଏହିପରି, ତୁମେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ବାଣୀକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରକାଶିତ ବୋଲି ମନେ କରାଯିବ । ଯେଉଁଠି ଅଶୁଦ୍ଧ ଅକ୍ଷର ଅନ୍ୟଥା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେଠି ଏହା ଅଶୁଭ ଓ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ । ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ‘ଅ’-ର ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକି, ଏହାକୁ ଦୃଷ୍ଟି ବିନା ତିଆରି କଲେ । ତେବେ ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ବାଣୀର ମୁଖ ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ତୁମେ ତେଜସ୍ଥଳ ଅଭିଲାଷା କରୁଛ, ଏହିପାଇଁ—” “ତୁମ ତେଜସ୍ ଦେଖି ଚକ୍ଷୁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ—” ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଅକ୍ଷର ‘ଇ’-କୁ ବିଭକ୍ତ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ । “ତୁମେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସାନ୍ତ୍ରପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଛ—” “ଶିତଳ ସ୍ଭାଭାବ ଓ ଶିତଳ କିରଣ ସହିତ, ତୁମେ ଚନ୍ଦ୍ର ହେବ । ଗଛ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ତୁମ ତେଜସ୍ ସହିତ ସମସ୍ତ ତେଜକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ ।” “ଏଠାକୁ ଆସ, ଆସ,” ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲେ । ଏଭଳି ଆକାର ଥିବା ‘ଉ’-ର ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା । ଅଗ୍ନି ଏହି ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ କେଉଁ ସ୍ଥାନ ଚାହୁଁଛ?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ କିଛି ନାହିଁ; ଏହିପରି ହେଉ । ସଂସାରରେ ତୁମେ ସଦା ସଂସାର ନିୟମର କାରଣ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ।” “ଯଦି ଏଠି ତୁମେ, ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ସହିତ ଶୋଭିତ ଅଗ୍ନି, ଏହି ମୂଳ ଧର୍ମ ନୁହଁ, ତେବେ ଏହା ମାୟାର ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଭିଲାଷା ତଳେ ଅଟକିଛ ।” ଏଭଳି, ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅସନ୍ତୋଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୃପା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା ।