ସେଉଁଠାରେ ସେ ତିନି ରାତି ରହିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମ ମନରେ ସେହି ସମୟରେ ଅତିଶୟ ପରମ ଆନନ୍ଦର ଝରଣା ବୁକିଉଠିଲା। ଏହି ପ୍ରମୋଦର ପ୍ରବାହ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ମୋତେ କୁହ। ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଏ ଦୃଶ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ! ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋ ମନରେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଉଦିତ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଏହି ମହାନ ଅୟୋଧ୍ୟାନଗରୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଗୁଣରେ ଆସିଛି। ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, କିପରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରାଯିବ, କେଉଁଠି କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏବଂ କେଉଁ ନିୟମ ଅନୁସରିତ ହେବା ଉଚିତ—ଏ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି। ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅୟୋଧ୍ୟାର ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି। ‘ଅ’ ଅକ୍ଷରକୁ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲାଯାଏ, ‘ୟ’ ଅକ୍ଷରକୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲାଯାଏ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରନ୍ତି। ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ନଗରୀ, ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ। ଏହି ନଗରୀର ମହିମା କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ, ହେ ତପସ୍ଵୀନ୍ଧୁ? ସହସ୍ରଧାରାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂର୍ବଦିଗରେ ଏହା ଗୋଟିଏ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସରୟୁ ନଦୀ ଓ ଆସା ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସୀମା। ଏହି ନଗରୀ ମାଛର ଆକୃତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହାର ମୁଣ୍ଡ ଗୋପ୍ରତାର ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପଛ ଅଂଶ ଓ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଦକ୍ଷିଣ-ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରେ; ଏହି ନଗରୀର ପୂର୍ବତନ ମହିମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିପରି ଏହି ନଗରୀ ଏପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲା? ଏହାର କାହାଣୀ କଣ? ତେବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ଥିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ବାସ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେଉଁଠାକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ, ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ, ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସେ ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିମତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ମନକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ପ୍ରାଣାୟାମ କଲେ। ଏହି ଧ୍ୟାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ମଣ୍ଡଳ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ଏହିପରି ଧ୍ୟାନରେ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ହରିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାର ରୂପରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏପରି ଧ୍ୟାନ ପରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷ୍ଣୁର୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିରେ ଷ୍ଟୁତି ରଚନା କଲେ— “ଦେବଦେବ, ମୋତେ କୃପା କର; କମଳନେତ୍ର, ମୋତେ କୃପା କର। ଜୟ ହେଉ କୃଷ୍ଣ, ଜୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଜୟ ବିଷ୍ଣୁ, ଜୟ ଅକ୍ଷୟ। ଜୟ ପାପହର, ଜୟ ଜନ୍ମତାପ ନାଶକ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଭୂତମହେଶ୍ୱର, କୈଟଭବଧ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବଦେବ, ନାରାୟଣ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତା, ଏକମାତ୍ର ତୁମେ; ତୁମେ ସଂସାରର ପିତା। ତୁମେ ହବି, ତୁମେ ‘ଵଷଟ୍’ ଶବ୍ଦ, ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି। ମାଧବ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ମନ୍ଦରଧାରୀ, ମଧୁସୂଦନ, ମୋତେ କୃପା କର।” ଏପରି ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ଷ୍ଟୁତିରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଦେଖାଦେଲେ। ସେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା, ହେ ଧୀମାନ, ତୁମର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଇଛି।