ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ବିତସ୍ତା ଓ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ବହୁଥିବା ନର୍ମଦା ନଦୀ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ। କେଦାର, ପୁଷ୍କର ଓ କାୟାବରୋହଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୂନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶାମିଲ। ଏଠି ଶ୍ରୀ ମହାକାଳ ବିରାଜିତ, ଯିଏ ପାପକୁ ଦହି ଦେଉଥିବା ଅଗ୍ନିରୂପ। ଏହି ପବିତ୍ର ଥଳ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ କଳି ଯୁଗର ଦୁଷ୍ମାନ୍ତିକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ପୂନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି। ହେ ମହାଦେବୀ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ମେରୁ ପର୍ବତର ଅବସ୍ଥାନରେ ଏକ ମଣିମୟ ଶିଖର ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ଖଣିଜ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଶୁଧ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ମଞ୍ଚରେ ଶୋଭିତ। ଏଠି ହରିଣ, ସିଂହ ଓ ହାତୀଙ୍କ ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗଛମାନେ ବାୟୁରେ ନଢ଼ି ଫୁଲ ଛିଟାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଲତା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଗୃହ, ବିହାର ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଋଷି ଓ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଏଠି ଦିଆଯାଇଛି। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ଭୂମି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏଠି ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣାଯାଏ, ବହୁ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଏଉଁଠି ଗଞ୍ଜିଉଛି। ଅନେକ ଶୁଭ୍ର କମ୍ପନ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ୍ଠମ୍ଭ ଦେଖାଯାଏ, ଏଉଁଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଳାର ଦେଖା ଦେଉଛନ୍ତି। ଋଷି ଓ ତାପସମାନଙ୍କ ଦଳ ଏଠି ବିଜ୍ଞାନ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଛନ୍ତି। ଏଉଁଠି ବାଣୀଶ୍ୱର ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ଏଠି ଋଷିମଧ୍ୟରୁ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ଉଦ୍ଭବ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଯୋଡି ଭବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପ୍ରଣାମ କରୁଛନ୍ତି। ମହାକାଳଙ୍କ ମହିମା ଜୀବମାନଙ୍କ ମୋହକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ରତା କ’ଣ, ଏଠି ବସିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଫଳ କ’ଣ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କର ଗତି କ’ଣ, ଏହି ଶ୍ମଶାନ କିପରି ପୂନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ହେଲା ଓ ମାତୃସ୍ଥାନ କିପରି ହେଲା, ଏ ସବୁ ବିଷୟ ବିସ୍ତୃତ କରି କହ। ଏଠି ମୃତ୍ୟୁଲୋକ ନବଜନ୍ମ ନ ପାଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ବନ୍ଧ୍ୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଶ୍ମଶାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏକାମ୍ର, ଭଦ୍ରକାଳା ଓ କରବୀର ଅରଣ୍ୟ, ଭାରତ, କେଦାର ଓ ଦିବ୍ୟ ମହାରୁଦ୍ର ଧାମ—ଏହି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଗବାନ୍ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ତିନି ଲୋକର ସବୁଠୁ ପ୍ରଶଂସିତ କ୍ଷେତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, କିନ୍ତୁ ମହାକାଳବନ ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପ୍ରଭାସ ସବୁଠୁ ପରମ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥ; ତଥାପି, ବାରାଣସୀ ଏହଁଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର। ମହାକାଳବନ ଗୁପ୍ତ, ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳ ଓ ଶୁଷ୍କ କ୍ଷେତ୍ର। ହେ ଋଷି, ମହାକାଳବନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏଠି ହେଲା। ପଞ୍ଚଟି ଏକାସାଥି ମହାକାଳନଗର ବ୍ୟତୀତ କେଉଁଠି ମିଳେନାହିଁ। ଏଠି ନ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ନ ବାୟୁ, ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ନ ପୃଥିବୀ, ନ ଦିଗ, ନ ଆକାଶ; ଏଠି ନ ତାରା, ନ ଆଲୋକ, ନ ସ୍ୱର୍ଗ, ନ ଗ୍ରହ, ଏଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ପବିତ୍ର ମହାକାଳକ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଅନନ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଦେବ, ଋଷି, ଅପ୍ସରା, ବିଦ୍ୟାଧର ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଧାମ ଏକତ୍ରିତ।