ହେ ରାଜା, ଜୀବନ, ଧନ କିମ୍ବା ପାଠ କରିବାର କ’ଣ ଉପକାର? ଏଠି, କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ରହୁ କି ନ ରହୁ—ଏଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦୈନିକ ଭାବେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ତିର୍ଥକୁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ଯାଇବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଅର୍ବୁଦ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣର ଫଳ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ଏଠି ଅର୍ବୁଦ ଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଭାଗର ସତ୍ତର ପ୍ରଭାସ ଖଣ୍ଡର ତିରାସି ହଜାର ଏକ ପଦ୍ମ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ତିରାଷି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଶ୍ରୀ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅବନ୍ତି ଖଣ୍ଡର ଅବନ୍ତି ମଣ୍ଡଳର ମହିମା କଥା ଆରମ୍ଭ କରୁଛି। ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, ଏହି ସଂସାରର ଭୟରୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଯିଏ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପେ ବିଶ୍ୱରେ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ମନମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ସାହର ସହିତ କଥାହେବା ଉଚିତ, ଯାହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ତିନି ମାର୍ଗର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟକୁମାରୀ ଯମୁନା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂସାରକୁ ପବିତ୍ର କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅମରକଣ୍ଟକରେ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଭିତସ୍ତା ଓ ନର୍ମଦା ନଦୀ ଅଛନ୍ତି। ଏଉଁପରି କେଦାର, ପୁଷ୍କର ଓ କାୟାବରୋହଣ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସେଠାରେ ମହାପାପକୁ ଦହିବା ଅଗ୍ନିରୂପୀ ଶ୍ରୀ ମହାକାଳ ବିରାଜିତ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ କଳିଦୋଷକୁ ନାଶ କରିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ତିର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ସେସବୁ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ। ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଭୂମି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ମେରୁ ପର୍ବତର ଏକ ରତ୍ନମୟ ଶିଖର ଅଛି, ଯାହା ନାନା ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ସ୍ଫଟିକ ମଞ୍ଚ ଅଛି। ସେଠି ହରିଣ ଓ ସିଂହର ଦଳ, ହାତୀର ଝୁଣ୍ଡ ରହିଛି। ତଳେ ଫୁଲରେ ଢାକା ଜମି, ବାୟୁରେ ଗଛମାନେ ହଲୁଚି, ଲତା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଗୃହ, ରମଣୀୟ ଉପବନ, ସିଦ୍ଧ ଋଷି ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଅଛି। ସେଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସୁମଧୁର ଗୀତ ଝଙ୍କାରି ଉଠେ, ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜିଉଠେ, ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟମୟ ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟରେ ନିପୁଣତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି। ଋଷି ଓ ତାପସମାନଙ୍କ ସଭା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସେଠି ବାଣୀର ଇଶ୍ୱର ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭାବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମହାକାଳଙ୍କର ମହିମା ଜୀବମାନଙ୍କ ମୋହକୁ ନାଶ କରେ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମହାକାଳ ଭୂମିର ପବିତ୍ରତା ବିଷୟରେ କହ, ଏଠି ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଫଳ କ’ଣ? ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ କ’ଣ ହୁଏ? ଏହି ଶ୍ମଶାନ କିପରି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ହେଲା? ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ମାତୃପୀଠ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ? ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ‘ବନ୍ଧ୍ୟା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଶ୍ମଶାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ। ଏକାମ୍ର, ଭଦ୍ରକାଳା, କରବୀର ଅରଣ୍ୟ; ଭାରତ, କେଦାର ଓ ଦିବ୍ୟ ରୁଦ୍ରଧାମ—ଏସବୁ ଉପାସ୍ୟ ତିର୍ଥ।