ଏହି ଉତ୍କଳ ଦିବ୍ୟ କଥାରେ ଏପରି ଘଟିଲା—ଏକ ଦିନ, ପ୍ରମାଣିତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଭରିପୁରା ହୋଇ, ମହାଦେବ ଶିବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏହା ପୃଥିବୀରେ କଟେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ। ଏଠାରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୟା ଦେଖାଯାଏ—ଯେଉଁ ଜନନୀ, ଯାହାକୁ ତାଙ୍କର ପତି ମୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜୀବନରେ ସଉଭାଗ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ରର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସହପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଜୀବନ ସମାନ ମନେ କରନ୍ତି—ଏହା ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ସମ୍ବଲ୍ପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମହାଦେବ ଏପରି ଦୟା ଦେଲେ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ନିଜେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ସହପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ। ଏଠିରେ 'କଟେଶ୍ୱର ଓ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରର ମହିମା' ନାମକ ଅର୍ବୁଦ ଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅଂଶର ବିଶ୍ୱାଳ ଅଠାଉଣି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ବାଉଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ସେହିପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ କହାଗଲା—ଏବେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତର ମହିମା ସଂକ୍ଷେପରେ ଏକଥା ହେଉଛି। ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏହି କଥାଗୁଡିକୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, ତଥାପି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ, ସାଧନା, ଓ ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ନାହିଁ। ଏଠିରେ ଜୀବନ, ଧନ, ଓ ପାଠ କରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? ଏଠିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁ କିମ୍ବା ଚାହିଁ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ପୁରାଣ କଥାକୁ ଦୈନିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଫଳ ପାନ୍ତି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏଠିରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ 'ଅର୍ବୁଦର ମହିମା ଶୁଣିବାର ଫଳ' ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏବେ ଅବନ୍ତି ଖଣ୍ଡର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅବନ୍ତି ଦେଶର ମହିମା ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ର ଭୟରେ ଅନ୍ୟତମ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପରେ ବିରାଜିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରି, ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ଏମିତି ଉଦ୍ୟମରେ କଥା ହେଉ, ଯାହାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—ଏହି ଜଗତରେ ତ୍ରିପଥଗା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଅଛି। ଅଦିତିପୁତ୍ରୀ ଯମୁନା ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିଥାନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଭିତସ୍ତା ଓ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। କେଦାର, ପୁଷ୍କର ଓ କୟାବରୋହଣ ମଧ୍ୟ ଏଠି ସୂଚିତ। ଏଠିରେ ଶ୍ରୀ ମହାକାଳ ବିରାଜିତ, ଯିଏ ପାପକୁ ଦହିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କଳି ଦୂଷ୍ୟମାନକୁ ନାଶ କରେ। ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ମୁଁ ସେଗୁଡିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ୍ତ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ମେରୁ ପର୍ବତର ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ମଣିମୟ ଶିଖର ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଖଣିଜ ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ସଜିତ, ସ୍ଫଟିକ ମଣ୍ଡପ ଶୁଭ୍ର ଚମକ ଦେଉଛି। ଏଠି ମୃଗ ଓ ସିଂହ ଦଳରେ, ହାତୀ ଦଳରେ ଭରି ରହିଛି। ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଭୂମି ହେଉଛି, ବାତାସରେ ଗଛ ଦଳ ହଳି ହଳି ଉଭା ହୁଏ। ଏଠି ଲତା ମୟ ଗୃହ, ଆନନ୍ଦ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସିଦ୍ଧ ମୁନି, ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଅଛି। ଏହି ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଚମକିଉଠି। ଏଠି ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିବା ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଠି। ଅନେକ ବାଦ୍ୟ ଉପକରଣର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଏଠି ତାଲ ଦେଉଛି। ଏଠି ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଦ୍ରବ୍ୟ ମୟ ଥମ୍ଭ ଶୁଭ୍ର ଦର୍ପଣର ନିମ୍ନ ଚମକ ଦେଉଛି। ଏଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କୌଶଳ ଦେଖାଇ ମହିମା ଦେଉଛନ୍ତି। ଏଠି ମୁନିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦଳ ଦେଇ ଉପସ୍ଥିତ। ଏଠି ବାଣୀ ଦେବତା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ବିରାଜିତ। ଏହି ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ମହିମା ଓ ଉତ୍କଳ ଦୃଶ୍ୟରେ, ପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକ ଶେଷ ହେଲା।