ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିନା, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବୃଦ୍ଧି ହେବନାହିଁ।” ଏହାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ଏହି ପରିଶ୍ରମରେ ଥକିଯାଇଥିବା ସତ୍ତେ, ସେ ତାଙ୍କର ମହାଶକ୍ତି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଦୁର୍ଗନ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରହିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳେ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ସଦା ଶୁଭଫଳରେ ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ମହାଉଜସ ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତି ବିବରଣା ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଶାକୃତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସୂର୍ୟବଂଶର ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ନିମି। ସେ ଏଠାରେ ଅନ୍ନତ୍ୟାଗ ବ୍ରତ ନେଇ, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ। ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା ରାଜା ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଥିଲା। ସେଇ କଥା ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ଲୋମଶ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଆସିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିମି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତାହାଁରେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ କୌଣସି ଉପାୟ ଅଛି କି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ?” ତେବେ ଲୋମଶ କହିଲେ, “ମୋ ମନରେ ଦୟା ଉପଜିଛି, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମର ଏହି ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦେଖି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଜନିତ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣିଦେବି। ମହାରାଜ, ସେଠାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କର।" ଏପରି କହି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ରାଜା ନିମିଙ୍କ ନିଶ୍ଚିନ୍ତତା ପାଇଁ, ଏଠାରେ ଏକ ଜମ୍ବୁ ଗଛ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ତାଙ୍କ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏଠାରେ ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଚାହିଦା ଫଳ ପାଏ। ଏଭଳି ଜମ୍ବୁ ତୀର୍ଥର ମହିମା ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହାପରେ, ରାଜନ୍, ଯିଏ ଗଙ୍ଗାକୁ ଧରିଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ସେ ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିଲେ— ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ, ପର୍ବତେଶ୍ୱର ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ଧରାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟରେ ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଗଙ୍ଗାଧର ତୀର୍ଥର ମହିମା ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହିପରି, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଅଛି, ଯାହାକୁ ଗଙ୍ଗା ନିଜେ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଉମା ଓ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, ସେ ଶମ୍ଭୁ ଦ୍ରୁତ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ। ଏପରି କହିବା ପରେ, ଗଙ୍ଗା ତୁରନ୍ତ ସେହି ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ, ପର୍ବତ ଉପରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଶିବିର ଦେଖିଲେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମହାଦେବ ଶିବ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଲୋକରେ କଟେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ। ଯେଉଁ ମହିଳା, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସଉତ ଦୁଃଖରେ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ଓ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟରେ ଭାଗୀ, ଏବଂ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଭଳି ଭଲପାଆନ୍ତି— ଏମାନେ ଯେପରିକି ଗଙ୍ଗା ଭଳି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବତା ଏମିତି ଦୟା କରନ୍ତି। ବିଶେଷକରି ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ, ଏହା ସଉତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ। ଏଭଳି କଟେଶ୍ୱର ଓ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରର ମହିମା ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ରାଜନ୍, ଏବେ ମୁଁ ଆର୍ବୁଦ ପର୍ବତର ମହିମାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କହିଛି। ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାର୍ଷିମାନେ ରଚିଥିବା ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଆର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ଅଛିଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ସିଦ୍ଧି, ଓ ବୃକ୍ଷର ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ, ସିଦ୍ଧି ବା ବୃକ୍ଷ ନାହିଁ, ରାଜନ୍। ଏହି ପର୍ବତ ଏତେ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ, ଏଠାର ସମାନ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।