ଏହି ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦ ଖଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସ ପୁସ୍ତକର ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତ୍ୟ ପାଇଁ ସମର୍ଥ ହୁଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଅନ୍ଧକ ଦାନବକୁ ବଧ କରିବା ପରେ, ବୃଷଭ-ଧ୍ୱଜୀ ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ ସହିତ ଏଠି ଆସିଥିଲେ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି କୌଣସି ରିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହା ବିଶେଷ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତାପରେ ରୁଦ୍ର ସରୋବରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ତି ଆସେ, ଯେଉଁଠି ଏକ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜିଥିବା ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠି କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛାକୁ ଚିନ୍ତା କରି ପୂଜା କରେ, ସେ ତାହାର ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଏହାପରେ ଅବିଯୋଗ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରର ବିଶିଷ୍ଟତା ବିବର୍ଣ୍ତି ଆସେ। ଏଠି ଦର୍ଶନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛାରୁ ବିଯୁକ୍ତ ହେଉନାହିଁ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଏଠି ଶଚୀ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପୂର୍ବେ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସ୍ଥାନର ଶକ୍ତିରେ, ଶତକ୍ରତୁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇଥିଲେ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ଯେଉଁଠି ବିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବେ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଏକତ୍ୱ ପାଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ପାଇଥିଲି। ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଫଳ ଦାନକୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତାପରେ ଉମାମହେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ତି ଆସେ। ଏଠି ଧୁନ୍ଧୁମାର ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହା ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ଏଠି ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିସହିତ ବିବାହିତ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ। ମହାଉଜସ ତୀର୍ଥର ବିବର୍ଣ୍ତିରେ କହାଯାଏ, ଏଠି ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଅଭାଗ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକ, ଏଠି ଆସି ସ୍ନାନ କରି ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ—ଏହି ତୀର୍ଥ ବିନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବୃଦ୍ଧି ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ପରେ ଶକ୍ର ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଗୁଡିକୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଫେରି ପାଇଥିଲେ। ଦୁର୍ଗନ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରା ହେଲେ। ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ଯେଉଁଠି ଶକ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳେ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୁଏ। ଅନ୍ତେ, ଜମ୍ବୁ ତୀର୍ଥର ବିବର୍ଣ୍ତି ଆସେ। ଏଠି ଯେଉଁଠି ଯଥାଯଥି ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏଠି ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସୂର୍ୟବଂଶୀ ନିମି ନାମକ, ନିଶ୍ଚିତ ମନୋବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ନ-ଜଳ ବିନା ଉପବାସ କରିଥିଲେ। ଏଠି ମହାତ୍ମା ରାଜା ଋଷିମାନେର ଶୁଭ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। କଥାର ଶେଷରେ ଏକ ଋଷି ଲୋମଶା ନାମକ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ନିମି ଦୁଃଖରେ ବହୁତ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—'ଏଠି ଏକ ଉପାୟ ଅଛି କି?' ଲୋମଶା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ଦୁଃଖ ଦେଖି କୃପା ଅନୁଭବ କରୁଛି। ଏଠି ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଉତ୍ପନ୍ନ ବସ୍ତୁ ଆଣିବି। ମହାରାଜ, ଏଠି ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ୱ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କର।' ଏପରି କହି, ସେ ଋଷି ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତତା ପାଇଁ ଏଠି ଜମ୍ବୁ ଗଛ ଦେଖାଯାଇଲା। ରାଜା ନିମି ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ— ଏପରି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟମାନେ ସମାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତାହାର ଦିବ୍ୟ କଥା ଆମକୁ ଶୁଣାଯାଏ।