ଭଗବାନ ହରା ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏଠାରେ 'ଚନ୍ଦ୍ରୋଦ୍ଭେଦ ତୀର୍ଥର ମହିମା ବର୍ଣ୍ନନା' ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା, ଯାହା ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଭାଗ ଏବଂ ପ୍ରଭାସ ଖଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟଉଁ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଅଂଶ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଗୌରୀ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଧର୍ମିକ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠିକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟର ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନ କିପରି ଏତେ ମହାନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ମୟ? ଏହି ବିଷୟ ଜଣାଉଥିବାକୁ ଉଚିତ। ଏଠି ବିଷୟ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଗୌରୀ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଟିବାକୁ ଜାଣି, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଏକସାଥି ହେଲେ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ଶିବଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଯଦି ଗୌରୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଦେବମାନେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସମସ୍ତେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକ ଚତୁର୍ୟ ଚଳ କରି, ଭବଙ୍କୁ ବାୟୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଏପରି କହିଲେ — "ତୁମେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ବାୟୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ଭଗବାନ ଶର୍ବ ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଗୌରୀ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ଶାପ ଦେଲେ — "ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ହୀନ ହେବେ।" ବାୟୁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଆସିଥିଲେ, ଯାହା ନିର୍ଜନ ଥିଲା। ଏପରି କଥା କହି, ଗୌରୀ ଶିବଙ୍କ ରୋଷରେ ଲିନ ହୋଇ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ବାସ ଛାଡିଲେ। ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଗୌରୀ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଶରୀର, ମନ, ଓ ବାଣୀକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ଗୌରୀ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ। ଏଠିରେ ଶିବ ଲଜ୍ଜାରେ ଗୌରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଗୌରୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ସନ୍ତାନ ପାଇଲେ ତୁମେ ପାଖରେ ରହିବି।" ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ଦେବତା ନିଜେ ଆସିଲେ। ଶିବ କହିଲେ, "ତୁମେ ଦେବୀ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦେଖିବା ଓ କଥା କହିବା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ହେଇ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛ। ଏହି ଯୋଗ ଶେଷ ହୋଇଛି। ତୁମେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଏକ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ। ତୁମ ଶରୀରର ଅଶୁଦ୍ଧି ଯେଉଁ ରୂପରେ ନିଅ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏହି ସନ୍ତାନ ପାଇବେ।" ଏପରି ତ୍ରିନେତ୍ର ଶିବ କହିଲେ, ଦେବୀ ଗୌରୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଆସିଲାପରେ, ଶିବା ହରାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନିଜ ଶରୀରର ତପସ୍ୟାରୁ ଚାରି ହାତ ଥିବା ଏକ ଶିଶୁ — ଭିନାୟକ — କ୍ରିୟା କଲେ। ଶିବଙ୍କ ଉକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଶିଶୁ ଜୀବନ ପୁନର୍ପ୍ରାପ୍ତ କଲା ଓ ଏହି ଦିନରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିନାୟକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଭିନାୟକ, ତିନି ଲୋକର ନିବାସୀମାନେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ କହିଲେ, "ଦେବୀ, ତୁମ ସନ୍ତାନ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେବେ।" ଏହି ପର୍ବତର ଶିଖର ତୁମେ ସେବା କରିଥିବାରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟ ଦିନ ଏକାଗ୍ର ମନରେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତି ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏପରି କଥା କହି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠାରେ 'ଈଶାନୀ ଶିଖରର ମହିମା' ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା, ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଭାଗରେ, ପ୍ରଭାସ ଖଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟଉଁ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଅଂଶ। ଏଠି, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ପାଦ ରଖିଥିଲେ।