ପ୍ରଭାସ ମହାତ୍ମ୍ୟର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦାଖଣ୍ଡର “ପାର୍ଥେଶ୍ୱର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା” ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଅତି ପୁନ୍ୟମୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି। ଏଠି କୁହାଯାଇଛି, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଏଠାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି, ସେଠି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏହା ପରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମୟ ଆସିଥିଲା—ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାୟୁର ଆଲୋକ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଲୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା। ଏମିତି ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ପରେ, କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମା ଜାଗିଉଠିଲେ। ସେ ଚାରିଦିଗରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଦୂରରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିଲେ ଏକ ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷ—ସେ ଥିଲେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ବିଷ୍ଣୁ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ? କିଏ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି?” ବିଷ୍ଣୁ ମୃଦୁ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ମୂଳ ପୁରୁଷ, ଏକମାତ୍ର ପୁରୁଷ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ତିନି ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ମୁଁ ପ୍ରଥମ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ!” ଏଭଳି, ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା—ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା—ଉଭୟ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ବ ଓ ତେଜରେ ଆପସରେ ବିବାଦ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାଙ୍କର ମୁଠି, ବାହୁ, ନଖ, ଦାନ୍ତ ଓ ଟାଣି-ହେଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା। ଏମିତି ସମୟରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା—“ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି ମହା ଲିଙ୍ଗର ଶେଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ, ସେଠି ଯାଅ। ଏକଜଣ ଉପରକୁ, ଅନ୍ୟଜଣ ତଳକୁ ଯାଅ।” ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଭୂମିକୁ ଭେଦି ତଳକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ସେ କାଳାଗ୍ନି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହେଲେ। ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଭକ୍ତିସହିତ ତାହାର ପୂଜା କଲେ। ଅନ୍ୟପଟେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ହଂସଯାନରେ ଆକାଶପଥରେ ଯାଉଥିଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସେ କେତକୀ ଫୁଲକୁ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, “ହେ କେତକୀ, ଏହି ଅସୀମ ଲିଙ୍ଗର ଶୀର୍ଷ ଦିଗକୁ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ?” କେତକୀ ଉତ୍ତର ଦେଲା, “ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଶେଷ କିଏ ପାଉଛି, ସେ ବଡ଼, ଅନ୍ୟ ଛୋଟ। ଏହି ମହାଲିଙ୍ଗର ଶେଷ କିଏ ପାଇପାରିବ, ତାହା ପିନାକିନ୍ କହିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଲିଙ୍ଗର ଶୀର୍ଷରୁ ପଡ଼ିଆସୁଛି, ତୁମର ଚେଷ୍ଟା ବ୍ୟର୍ଥ, ଏହି ଲିଙ୍ଗର କୌଣସି ଶେଷ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ହଂସ ଏକ ଯୋଜନା ଦୂର ଚାଲିଥାଏ, ତେବେତେବେଳେ ମୁଁ ତଳକୁ ପଡ଼ି ଆସିଛି। ଏହିପରି ମୋ କଥା ମାନି ତୁମେ ଫେରିଯିବା ଉଚିତ।” ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା କେତକୀ ଫୁଲକୁ ନେଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଦେଖାଇଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ—“ଏହା ଲିଙ୍ଗର ଶୀର୍ଷରୁ ଆସିଛି।” ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ମୁଁ କୌଣସି ଭାବରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଶେଷକୁ ପାଇପାରିଲି ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ କିଛି ଭାବେ ଏହି ଶେଷକୁ ପାଇଥିଲେ, ତେବେ କୁହ। ନହେଲେ, ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଶେଷ କୌଣସିଠି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।” ଏହି ସମୟରେ ମହାଦେବ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦ୶୍ଷ କଲେ। ସେ ଗୋଟିଏ ସାକ୍ଷୀ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହୁଥିବାକୁ ଅଭିଶାପ ହୋଉ!” କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମା ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ମହାଦେବଙ୍କର ଶେଷ ଦେଖିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗର୍ବ, ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କ ଅପାର ରୂପର ଦର୍ଶନ ଏହି କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।