ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳାଶୟକୁ ମୋର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଦିଅ, ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ। ବିଶେଷକରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦ କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତୁମ ନାମରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହେବ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏଠାରେ ଦାନ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ତରଳାଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ପିପିଲିକା, ପତଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାପ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଏଠିକୁ ଆସି ଲାଭାନ୍ବିତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟବାଦି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ କେତେ ଅଧିକ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ! ରାଜନ୍, କପିଳାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ପରେ କପିଳା ଗାୟ ଓ ଗୋସମୂହ ସହିତ ଏଠିକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏହିପରି ତୀର୍ଥରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ—ଏଠି ଏକ ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ହରାଇଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିରୁ ଅଗ୍ନିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଯୟାତି ପଚାରିଲେ, “ମହାମୁନି, କିପରି ଏଠିରେ ଅଗ୍ନି ପୁନଃ ମିଳିଲେ? ମୋତେ ଜଣାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ପଡିଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା। ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ ସେମାନେ ମୃତଦେହ ପରି ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ପଡିଥିଲେ। ଏପରି ଦୁଃଖଦ ସମୟ ମାନବ ଲୋକରେ ଆସିଥିଲା। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଔଷଧ ନ ଥିବାରୁ କେବଳ ଅସ୍ଥି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଇଥିଲା। ଭୟଙ୍କର ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ଅଗ୍ନି ଜଣେ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇ ଘରକୁ ଆଣି, ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଖାଦ୍ୟ କ’ଣ ତାହା ଜାଣି, ଅଗ୍ନି ଭାବିଲେ—ଏବେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଓ ଶାକ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଖାଦ୍ୟ ଖାଇବିନାହିଁ, ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ଏପରି ଭାବନା କରି, କ୍ରୋଧିତ ଅଗ୍ନି ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ଅଗ୍ନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବାରୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ଦେବତାମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଓ ଅସମ୍ଭ୍ରମରେ ପଡିଗଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଦେବାରୁ ବିନାଶ ପାଇଲେ। ତେଣୁ ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଅଗ୍ନି କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶେଷରେ, ଦେବମାନେ ଏକ ଟିଏ ପାରା ଦେଖିଲେ। ପାରା କହିଲା, “ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ହବି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି।” ଏହି ଟିଏ ରାଗରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଶମୀ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଟିଏ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର ଜିଭ ଉଲ୍ଟା ହେବ।” ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନି ଏପରି ଭାବେ ଗଛର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ ଯେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏଠି ଅଗ୍ନି ଜଳପ୍ରପାତ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଛନ୍ତି। ମହାପ୍ରୟାସରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖରୁ ପଳାଇ ଆସିଛି, ଦେବଗଣ। ଏହିପରି ଏକ ଖେଉଁତିକୁ ଶାପ ଦେଇ ରାଜା କହିଲେ, “ତୁମେ ଜିଭ ବିହୀନ ହେବ।” ଏପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଶୀଘ୍ର ବିନାଶ ହେବ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମରେ ନିର୍ଭର କରେ। ତୁମେ ନ ଥିଲେ ଆମେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହେବୁ, ତେଣୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ମହାଦେବ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁମୂପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ହେ ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର। ହେ ଭଗବନ୍, ଆମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତଥାପି କାହିଁକି ଆପଣ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?