ଏହି କଥା ରଜାଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅନୁଭୂତିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରଜାଙ୍କୁ ନା ଜଣେ ନାରୀ, ନା ରମଣୀୟ ଭୋଗବିଲାସ, ନା ଅଶ୍ୱ ଓ ହାତୀ ରେ ଚଢ଼ିବାରେ ତାହାର ରୁଚି ଥିଲା; ସେ ତ ଶିକାର ରେ ଅତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଶିକାର କରିବାକୁ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ମୃଗୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ପାନ କରାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁ ଦୁଧରେ ବହୁତ ଆସକ୍ତ ଥିଲା। ରଜା ଧନୁଷ ତଣି ନିଜ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ଦେଖି, ମୃଗୀ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠି ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ — ଶୟନ କରୁଛି, ଏକତ୍ରୀକୃତ, ଦୁଧ ପାନ କରାଉଛି, କିମ୍ବା ରୋଗରେ ପୀଡିତ — ଆଜି ତୁମେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଛ। ଏ ଭୂମିର ନାଥ, ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟରେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିଛ।" ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରଜା ମୃଗୀକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମୃଗୀର ଜୀବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ଜୋର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରୂରତାରେ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରିଛି, ମୃଦୁମନା।" ମୃଗୀ କହିଲେ, “ମୋ ସହ କଥା ହେବା ପରେ, ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଗୋମାତାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିବା।" ଏହା କହି ମୃଗୀ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ରଜା ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ନେଇ, କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ସେନାକୁ ଭକ୍ଷିତ କରିଦେଲେ। ତାହାପରେ ଅନ୍ୟ ସେନାପତିମାନେ ଭୟ ଓ ବିଷାଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଚୋକ ଓ ତିନିମୁହାଣିରେ ଖବର ଦେଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି ରଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ବିରତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏହି ରଜାବଂଶରେ ଏକ ଗୋମାତା ନିଜ ଦଳରୁ ଘାସ ପାଇଁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଗଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୋମାତା ଭଳି ଅଖଣ୍ଡ ଟିପ୍ସ ଥିବା ଘାସ ଖାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବାଘ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦାଉଡିଲା, ମୁହଁରେ ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ନେଇ। ଗୋମାତା ନିଜ ଦୁଧପିତା ଛୁଆଁକୁ ଗୋଖାଟରେ ଶୁଣି ମନେପକାଇଲା। ଅଜ୍ଞାନମନ୍ଥୁ ଜଣେ ମୂର୍ଖ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦେବତାକୁ ମନେପକାଇ ପୂଜା କରେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୋମାତା କପିଳ କହିଲେ, “ମୁଁ ନିଜ ଜୀବନ ପାଇଁ ଭୟ କରି ଚିତ୍କାର କରୁନାହିଁ, ବାଘ। ମୋ ଶିଶୁ ଏଯାଁ ଘାସ ଖାଇନାହିଁ, ତେଣୁ ମୋର ଦୁଃଖ ଅତି ଅଧିକ। ମୁଁ ମୋ ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ପାନ କରାଇ, ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହ ଦେଖି ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ ଚିନ୍ତା କରିବି।" "ତୁମେ ତାଙ୍କ ଫେରିବା ବିଷୟରେ କହୁଛ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନାହିଁ। ତୁମେ ଭୟରୁ ଏପରି ଭାବରେ କହୁଛ, ଜୀବନର ଭୟ ସବୁଠୁ ବଡ଼। ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ବିଶ୍ୱାସ କର, ମୋତେ ଛାଡ଼ ଦିଅ, ବନର ନାଥ।" "ତାପରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେବି — କିମ୍ବା ନାହିଁ। ଯଦି ମୁଁ ଫେରି ଆସିବିନାହିଁ, ଏହି ପାପ ମୋତେ ଲଗିବ। ଗୁରୁକୁ ଧୋକା ଦେଇବା କିମ୍ବା ଚୋରି କରିବାରୁ ଯେପରି ପାପ ହୁଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ଗୋହତ୍ୟାରୁ ଯେପରି ପାପ ହୁଏ, ବନ୍ଧୁକୁ ଧୋକା ଦେଇବା, ଗୁରୁକୁ ଭ୍ରମାଇବାରୁ ଯେପରି ପାପ ହୁଏ, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ପା ଦେଇ ଛୁଇଁଲେ ଯେପରି ପାପ ହୁଏ, କୌଆ, ଉଦ୍ୟାନ, ପୋଖରୀ ବିନାଶ କରିଲେ ଯେପରି ପାପ ହୁଏ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ଚୁଗଲି କରିବା, ମଦ ଓ ମାଂସ ଭୋଗ କରିବା, ରଜାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରିବା, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାରେ ବାଧା ଦେଇ ଯେପରି ପାପ ହୁଏ — ଏହି ସବୁ ପାପ ମୋତେ ଲଗିବି, ଯଦି ମୁଁ ଫେରି ଆସିବିନାହିଁ।" ଏଭଳି ଗୋମାତା ନିଜ ଦୟା, ଆତ୍ମସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ଧର୍ମ ନିମିତ୍ତେ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଦୟା, ନ୍ୟାୟ ଓ ପାପର ଅର୍ଥ ଉତ୍ତଳ ହେଉଛି।