ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବୀକୁ ନେଇ କଥା ଆସିଛି । ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ କଣ୍ଠରେ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଏ – "ଏହି ଦୁଷ୍ଟାକୁ ବଂଧି ଜୀବିତ ଧରି ନେଉ !" ଏହି ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହିତ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଦୂରୁତ ଆଗେଇଯାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଦେବୀଙ୍କର କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିପାତରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି । ତାହା ଦେଖି, ଦାନବନାୟକ ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଥାମ, ଥାମ !" କିନ୍ତୁ ସେଉଁଠି ତାହା ସହିତ ସେ ମୃଗପତଙ୍ଗ ଭଳି ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ଦେଖି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଭିତ ଦାନବମାନେ ପାତାଳକୁ ପଳାଇଯାନ୍ତି । ଏହା ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଣୀକୁ, ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ । ଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ଦେବସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ମୁଁ ଅବସ୍ଥାନ କରିବି ।" ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ନ ଥିବାରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି ।" ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, "ଶୁଦ୍ଧ ଦେବୀ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଆମେ ସବୁବେଳେ ଏଠି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା ।" ଏପରି କହି, ଦେବୀ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ଗୁହାର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବୀ ସଦା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରନ୍ତି । ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଯିଏ ଏଠି ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଫଳ ଲାଭ କରେ । ଏହିପରି ଅର୍ବୁଦ ଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ପ୍ରଭାସା ଖଣ୍ଡର "କାଟ୍ୟାୟନୀ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନ" ନାମକ ଚବିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହାପରେ, ଏଠି ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପଖ୍ୟାନ ଆସିଛି । ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ମଙ୍କି ଏବଂ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠିରେ ଏହି କଥା ଘଟିଥିଲା । ମଙ୍କି ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜନ୍, କେବଳ ନାମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ । ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ବସିଥିଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ ସେଠାରେ ସେ ଧନ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ଏକ ଜୋଡ଼ା ବଳଦକୁ ବଶୀଭୂତ କରିଥିଲେ । ଏକ ବାନ୍ଧା ଉଠକୁ ଧରି, ଗଳାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ରଖିଥିଲେ । ସେ ଦୁଇଟି ବଳଦକୁ ଗଳାରେ ଲଟକାଇ ନେଇଥିଲେ । ଏହିପରି ଅନାସକ୍ତି ଆସି, ମଙ୍କି ଗ୍ରାମ ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ । ସେ ଦିନେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଥିଲେ । ସେଇ ସମୟରେ, ସେଇ ପଥରେ ମହାଦେବ ଶଂକର ଯାଉଥିଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ମହାପୁରୁଷ ପିଣ୍ଡାର ଦେଖିଥିଲେ । ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋର ଏହି ଦର୍ଶନ ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ, ମୋତେ ଏକ ଵର ଦିଅ ।" ସେ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଯାହା ମୁଁ ଚାହେଁ, ସେଇ କର, ଆଉ କିଛି ମୋ ହୃଦୟରେ ନାହିଁ ।" ପିଣ୍ଡାର ଚାହିଲେ, "ମୋ ନାମରେ ଏହି ପିଣ୍ଡାରକ ତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ ।" ସେଉଁଠି ଏହି ସ୍ଥାନ ପିଣ୍ଡାରକ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପବିତ୍ର ହେବ । ଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମହା ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ମୁଁ ଏଠି ଅବସ୍ଥାନ କରିବି, ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ, ସେମାନେ ମୋର ନିତ୍ୟ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ ।" ଏଠିରେ ପିଣ୍ଡାରକ ନାମକ ମଙ୍କି ଦିନ ଓ ରାତି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଏହିପରି ତୀର୍ଥରେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସାହରେ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ । ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଏଠି ଗାଉଦାନ କରିବା ଉତ୍ତମ । ଏହିପରି ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦ ଖଣ୍ଡର "ପିଣ୍ଡାରକ ତୀର୍ଥ ମହିମା" ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି । ଏହାପରେ ଆସିଛି କନଖଳା ପର୍ବତର ଉପଖ୍ୟାନ । ଏହି ପର୍ବତ ପାପ ନାଶକ ବୋଲି ପରିଚିତ । ଏଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା । ଏକ ସୂର୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ରାଜା କନଖଳା ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗଲେ । ଏଠି, ରାଜାଙ୍କ ଅବଧାନ ନ ଥିବାରୁ, ବହୁ ସୁନା ପାଣିରେ ପଡ଼ିଗଲା । ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି ସେ ଘରେ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ମନେ ଅନୁତାପ ରହିଲା । ପରେ, ଆଉ ଏକ ସୂର୍ୟ ଗ୍ରହଣ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ପୁଣି ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗଲେ । ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଅର୍ବୁଦ ଖଣ୍ଡର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଉପଖ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା, ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଜଣାଏ ।