ହେ ରାଜନ୍, ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥର ମହିମା ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଯେ କେହି ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଅର୍ବୁଦାଖଣ୍ଡର ପ୍ରଭାସାଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଭାଗର ଏକୋଇଶି ହଜାର ଏକ ଶ୍ଲୋକର ଏଏଇ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏଠିରେ ଅଛନ୍ତି ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟନୀ, ଯିଏ ଦାନବ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ। ପୃଥିବୀରେ ଏକ ସମୟରେ ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଥିଲା। ସେ ଶଂକରଙ୍କ ଦୟାରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ମିଶି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଓ ସ୍ୱରୂପିଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ, ଦେବୀମାନଙ୍କର ରାଣୀଙ୍କୁ, ପୂଜା କଲେ। ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କର ପୂଜାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ହେ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ; ସେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ବାଷ୍କଳ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦମିତ ହେବାବେଳେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।” ତାପରେ ଦେବୀ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଶୁମ୍ଭ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଜଣେ ମହିଳା ଭାବି, ଦାନବମାନୋଁକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: “ଏହି କ୍ରୁର କଣ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବଂଧି ଧର!” ଏହି ଆଦେଶ ପାଇଁ ଦାନବମାନେ ତୁରନ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବୀଙ୍କ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ଶୁମ୍ଭ ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ ଚିତ୍କାର କଲେ: “ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!” କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପୋକା ପରି ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ଅନ୍ୟ ଭୟଭୀତ ଦାନବମାନେ ପାତାଳକୁ ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ଉପକାରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ, “ଏଠି, ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ମୁଁ ରହିବି, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱର୍ଗ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ପ୍ରତିବାର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଏଠି ମୋତେ ଦେଖିପାରିବ।" ଏପରି କହି, ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟନୀ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେ ଗୁହାର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚି ସଦା ଲୋକମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିଥାନ୍ତି। ରାଜନ୍, ଯିଏ ଏଠି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ମହାଫଳ ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି, ‘କାତ୍ୟାୟନୀର ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଚବିଶିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏଠି, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ମଙ୍କି ଓ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ପୂର୍ବେ ମଙ୍କି ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବଳ ନାମମାତ୍ର ଥିଲେ। ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ସେଠାରେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କଲେ। ଏହା ପରେ, ସେ ଦୁଇଟି ବୃଷ ଦମନ କଲେ ଏବଂ ଏକ ଉଠକୁ ଗଳାରେ ଧରି ରଖିଲେ। ତା’ପରେ ଦୁଇଟି ବୃଷ ଗଳାରେ ଲଗାଇ ମଙ୍କି ବିରକ୍ତି ଲାଭ କରି ଗ୍ରାମ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଦିନେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏହି ପଥରେ ଶଂକର ଗତି କରୁଥିଲେ। ଏବେ, ପିଣ୍ଡାର ନାମକ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ଦେଖିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୋର ଏହି ଦର୍ଶନ ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ; ମୋତେ ଏକ ବର ଦିଅ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ମୁଁ ଯାହା ଚାହେଁ, ତାହା କର; ମୋ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ତିର୍ଥ ମୋ ନାମରେ ପିଣ୍ଡାରକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।” ଏହିଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ପିଣ୍ଡାରକ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହେଲା। ଦେବୀ କହିଲେ, “ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଠି ମହାଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ମୁଁ ବସିବି; ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ଆସିବେ, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରିବେ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଚିରକାଳ ବସିଥାଏ।” ଏହି ପିଣ୍ଡାରକ ନାମରେ ପରିଚିତ ମଙ୍କି ଦିନ ଓ ରାତି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଏହି ମହାପୁରାଣର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଖ୍ୟାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।