ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଯାହାକୁ ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଏ, ତାହା ସବୁ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ । ସେଠାରେ ଦାସ-ଦାସୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୋଷାକ ଏହି ଜଳରେ ଭିଜାଇ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୀଘ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧଳା ଓ ଚମକିଲା ହୋଇଯାଉଥିଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କେହି ଭୟଭୀତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଯାଇଁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା । ତାପରେ କନ୍ୟା ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ଏହି କଥାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ପରେ ତିନି ତୁରନ୍ତ ସକାଳେ ଉଠି, ସେଉଁଠି ଜଳପ୍ରପାତ ପାଖକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ଜଳରେ ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ପୋଷାକ ଭିଜାଯାଉଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧଳା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଉଥିଲା । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଚମକିଯାଇ, ସେଉଁଠି ଥିବା ସମସ୍ତ ପୋଷାକ ତୁରନ୍ତ ଉଠାଇନେଲେ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳପ୍ରପାତକୁ ଆସିଲେ । ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପୋଷାକ ଧଳା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାଉଥିଲା । ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ରାଜନ୍, ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେ କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମାତ୍ର ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ଏହିଭଳି ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହା ଅର୍ବୁଦ ଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଭାଗର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସ ଖଣ୍ଡର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକ ଅଂଶ । ଏଠି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ କାତ୍ୟାୟନୀ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଦାନବ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ । ପୃଥିବୀରେ ଏକ ସମୟରେ ଦାନବ ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା । ସେ ଦାନବ ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା । ଏହି ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ଦେବୀଙ୍କୁ, ଦେବୀଙ୍କ ରାଣୀକୁ, ପୂଜା କଲେ । ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କ ପୂଜାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଶୁମ୍ଭକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ କେହି ହତ୍ୟା କରିପାରିବେ, ତେଣୁ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ । ଆପଣ ଆଗେ ବାଷ୍କଳ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେବାବେଳେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।” ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ଦାନବ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ସେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଦେବୀ ଜଣେ ନାରୀ । ତେଣୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଷ୍ଟା, କଠୋର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଥିବା, ଜୀବିତ ଧରି ଆଣ ।” ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦାନବମାନେ ତ୍ୱରିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଏଗୋଇଲେ । କିନ୍ତୁ ଦେବୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ୍ରେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଲେ । ଶୁମ୍ଭ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ କହିଲେ, “ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!” କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ, ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଭୟରେ ପାତାଳକୁ ପଳାଇଗଲେ । ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ଦେବୀ କହିଲେ, “ଏଠି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ମୁଁ ଅବସ୍ଥାନ କରିବି, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।” ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଛାଡ଼ି ଶ୍ୱର୍ଗ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି । ଆମେ ତୁମକୁ ପ୍ରତି ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁ ।” ଦେବୀ ଏହି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ ଗୁହାରେ ବସି, ସଦା ଲୋକକଳ୍ୟାଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ରାଜାନ୍, ଯିଏ ଏଠି ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ଅତିଶୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥାଏ । ଏହିଭଳି କାତ୍ୟାୟନୀ ମହାତ୍ମ୍ୟର ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ଏଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବେ ମଂକି ଓ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଦୀର୍ଘଦିନ ପୂର୍ବେ ମଂକି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ନାମମାତ୍ରରେ । ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ସମୟ କ୍ରମେ ସେଠାରେ ସମ୍ପଦ ଅର୍ଜନ କଲେ । ଏଉଁଠି ସେ ଏକ ଜୋଡ଼ା ମୃଷ୍ଟି ପଶୁକୁ ବଶ କଲେ । ପରେ, ଏକ ବନ୍ଧା ଉଠକୁ ଧରି, ଗଳାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି ରଖିଲେ । ସେ ଏହି ଜୋଡ଼ା ବଳଦକୁ ଗଳାରେ ଲଟକାଇ ନେଇଥିଲେ ।