ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ପିତୃକର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଗୟାରେ ପିତୃକର୍ମ କରିବା ସମାନ ମନାଯିବ। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଡକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଜନ୍ମିତା ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦାନ କରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ପିଣ୍ଡୋଦକ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାରୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିପାରୁନଥିଲେ, ଓ ରାଜନ୍ୟ। ସେଇ ସମୟରେ, ସେଠି ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ଆଗମନ କରିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବେଦିତ ମନସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଭବ କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ମନରେ ଖୁସି କାହିଁକି ନୁହଁ? ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?” ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଭାଗ୍ୟବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା ହେଉଛି। ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ମୋ ଜିହ୍ୱାର ଆଗରେ ଚଳା ନାହାନ୍ତି; ଏହି ମୌନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜୀବନ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।” ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିର ସୁଖଦ ରାତିରେ, ଓ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ଏଠି ବସିବି। ଏହି ତୀର୍ଥ ମୋ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତୁମ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗି ରହିବ। ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ତ୍ରୟୋଦଶୀର ରାତିର ସଂଧିକ୍ଷଣରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ। ଏଠି, ଓ ଶୁଭସ୍ମିତା, ମୋର ସନ୍ନିଧି ସଦା ରହିବ।” ଏପରି କହି ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ସେଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ଏହିପରି ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସ ପୁସ୍ତକରେ, ଏଠି ଏକାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟରୁ, ‘ପିଣ୍ଡୋଦକ ତୀର୍ଥର ମହିମା’ ନାମକ ଏକ୦ଇଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପି ଶକ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ପ୍ରାଚୀନ ଦେବଯୁଗରେ କଳିଙ୍ଗ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ—ଚରାଚର—କୁ ଆବୃତ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ସେଇ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ବସୁ, ମରୁତ, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱଦେବ ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ—ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଯଜ୍ଞର ହିସ୍ସା ଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯାହା ଛିନି ନିଆଗଲା, ଏହାର ଖ୍ୟାତି ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଭୟରେ, ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ରହିଗଲେ। କେହି ଏକବେଳି ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, କେହି ଉପବାସ ଓ କେହି କେବଳ ବାୟୁପାନ କରୁଥିଲେ। ଅନେକେ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରି, କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ। କେହି ଜପ ଓ ହୋମରେ ଲିନ ଥିଲେ, କେହି ଧ୍ୟାନରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ଓ କର୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ପୂର୍ବେ ଧୂମରୂପୀ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଲା; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କଲେ—“ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପି ଦେବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଦେବୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୂଳ ତୁମେ; ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର। ପଦ୍ମନୟନୀ, ବିଶ୍ୱମାତା, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଉଁଥିରେ ଏହି ସଂସାରର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ତୁମେ। ତୁମେ ବୃଦ୍ଧି, ତୁମେ ପଥ, କର୍ତ୍ତା; ତୁମେ ଶଚୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ପାର୍ବତୀ। ଓ ଦେବୀ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ କିଛି ‘ସତ୍ତା’ ଅଛି, ସେ ସବୁ ତୁମର ଅଂଶ। ଯେପରି କାଠ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଓ ବସ୍ତ୍ର ସୂତା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ତେଣୁ ଏହି ସମସ୍ତରେ ତୁମେ ବ୍ୟାପିତ। ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।