ହେ ରାଜା, ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ନେହୀମାନେ ସହିତ ଘରେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକାକି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନା କରି, ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ତିନି ଏତେ ଲୀନ ହେଇଗଲେ ଯେ, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଜିନିଷ ମାଗିବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।" ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, "ହେ ଶଙ୍କର, ତୁମ ଦୟାରେ ଏଠାରେ ମୋ ଲଙ୍ଗପଣ ଦୂର ହେଉ। ଏଠି ତୁମେ ଓ ତୁମ ଦେବୀ ସହ ସଦା ବସିଥାଅ। ମୋର ଏହି ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଖ୍ୟାତି ଦିଗଦିଗାନ୍ତରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉ। ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ତୁମର ଉପସ୍ଥିତି ଏଠି ଅବଶ୍ୟ ରହୁ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ, "କେବଳ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ଦିନରେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ।" ଏଭଳି ଥିଲା 'ପଙ୍ଗୁ ତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି। ଏପରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ଅପୂର୍ବ ଯମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଚାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭୀ, କ୍ରୂର ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ସେ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନରେ ନ ସତ୍ୟ ଥିଲା, ନ ପବିତ୍ରତା; କଳହ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଧୂର୍ତ୍ତତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୁର୍ଜନ ଜନ୍ମ ଜୀବନରେ ଏକ ସମୟ ତିନି ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ, କି ତିନି ଖୁବ ଖିଦା ଓ ପିପାସାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ଏକ ତାଳାବ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ତାଳାବ ମାନ୍ଦାର ଫୁଲ, ମଗର, ଘରିଆଳ, ଓ ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ତିନି ତୀବ୍ର ପିପାସାରେ ଏହି ଜଳାଶୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯମ ଭୟଙ୍କର ନରକର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ନରକବାସୀ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ସେମାନେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ସୁଖର ବିବର୍ତନ କଥା କହିଲେ। ତେବେ ବୈବସ୍ବତ ଯମ କହିଲେ, "ପୃଥିବୀରେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତ ଅଛି, ସେଠି ସେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ; ଏହାର କାରଣ ଏଠି କହାଯିବ। ଏଠି ଏକ ମଗର ଦ୍ୱାରା ସେ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ।" ଯମ କହିଲେ, "ତାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତ କର, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଏଠାକୁ ଆଣ ନାହିଁ।" ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କୁ ଯମଦୂତମାନେ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏଠି ଯେଉଁ କେହି ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଥିଲା 'ଯମତୀର୍ଥର ମହାତ୍ମ୍ୟ' ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି। ପୁନି ଏଠାରେ ଅଛି ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭୂବରାହ ତୀର୍ଥ, ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ନିବାସର ସୁଖ ମିଳେ। ଏଠି ଭୂଦେବୀକୁ ବରାହ ରୂପେ ଉଠାଯାଇଥିଲା। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମନସା ପୁନି ଶୁଭ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବି। ଏହି ରୂପରେ, ହେ ହରି, ତୁମେ ସଦା ଏଠି ରୁହ। ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଠି ତୁମ କଥାଅନୁସାରେ ସଦା ରହି, ଜଗତ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ କରିବି।" ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ପବିତ୍ର ତାଳାବ ଅଛି, ଯାହାର ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ। ଏଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଦୋଷ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପିତୃଗଣମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଦିନରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଏଠି ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ହୋଇ ତର୍ପଣ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରାଯିବ, ସେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାଫଳ ମିଳେ।