ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଏହିପରି ଉପାଖ୍ୟାନ କହିଲେ—ଏକ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ପତି ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଓ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟବାଦିତା ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମହାଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେ ମୋ ନାମ ଧରିବ। ଏହି ମୋ ଏକମାତ୍ର ଇଚ୍ଛା; ମୋର ଅନ୍ୟ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ।” ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା ସେ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ ଧରିଛି। ଏଠିରେ ବାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ଅତିଶୟ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଅଛନ୍ତି। ସୂର୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଦିନରେ ଏଠି ନିମ୍ନାନୁଷ୍ଠାନ, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦିଆଯାଏ। ଯେଉଁ କେହି ଏଠି ସ୍ନାନ କରିବେ, ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତାହା ସେ ପାଇଁ। ଏହିପରି, ଏଠି ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଏକ ସମୟରେ ଏକ ଲଙ୍ଗ କୁ ଏବଂ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ବଂଶର ପଙ୍ଗୁ ନାମକ, ପୂର୍ବକାଳରେ ଏଠି ବସୁଥିଲେ। ସେ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ, ଏକ ଦିନ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଛାଡି ଦେଲାପରେ ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠି ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେ ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦେଖି ମହାଦେବ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଶିବ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେବି, ଯଦିଓ ତାହା ପାଇବା ଅତି କଷ୍ଟକର।” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ଏଠି ମୋର ଲଙ୍ଗତା ନିବାରଣ କରନ୍ତୁ, ଓ ଶଙ୍କର, ତୁମେ ଓ ତୁମ ନାରୀ ସଦା ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତୁ। ମୋର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ। ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ମୋର ଉପସ୍ଥିତି ଏଠି ହେଉ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବଳ ସ୍ନାନ କରି ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଲାଭ କଲେ। ଏହି ଦିନରେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା—“ପଙ୍ଗୁ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ” ଅର୍ବୁଦ ଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅଂଶରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସ ଖଣ୍ଡରେ, ଏକାଉଁହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଆଉ କହିଲେ, ତାପରେ ଏକ ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଏଠି ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତି ଲୋଭୀ ଥିଲେ। ସେ ଅତି କ୍ରୂର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ। ସେ ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ହୀନ, ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ଏକ ସମୟରେ, ଏହି ରାଜା ଭ୍ରମଣ କରି କରି ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ, ଭୋକ ଓ ପିପାସାରେ ତଳି ଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଛି, ଏବଂ ଅନେକ ମଗର, ଘଡ଼ିଆଳ ଓ ମାଛ ଅଛି। ସେ ପିପାସାରେ ତଳି ଏହି ଜଳାଶୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯମ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ନରକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ନରକବାସୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିଲେ; ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ସେମାନେ ଏହି ଆନନ୍ଦର ଉଦ୍ଭବ ବିବର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ତେବେ ବୈବସ୍ବତ ଯମ କହିଲେ, “ପୃଥିବୀରେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତ ଅଛି।” ସେଠି ଏହି ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; ଏହି କାରଣ ଏଠି ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଉ। ଏଠି ଏକ ମଗର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ଯମ କହିଲେ, “ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ କର, ଓ ଅନ୍ୟ କେହି ଏଠି ଆଣନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କୁ ଯମଦୂତମାନେ ମୁକ୍ତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ କେହି ଏଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବେ—ସେ ଉପକୃତ ହେବେ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ସହିତ ଏଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା—“ଯମତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ” ଅର୍ବୁଦ ଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅଂଶରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସ ଖଣ୍ଡରେ, ଏକାଉଁହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ।