ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ଏକ ଦମ୍ପତି ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କ ସମ୍ନାତି ଆସିଗଲେ। ଏଉଁ ଦିନ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପତି ମଧ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ, ଓ ସୁସ୍ଥିର କଟିଧାରିଣୀ, ଯଦି ଏଠାକୁ ଆସିଛି ଏବଂ ଦେଖାଯାଇଛି—" ତେବେ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଭୋକରେ ପୀଡିତ, କ୍ଷୁଦାରେ ଅତି କ୍ଷିଣ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ସେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କର।" ପରେ, ସେ ନିଜ ପୁଅ ସହିତ ଏହି ଝରଣାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଜଳପ୍ରସ୍ରବଣରେ, ସେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରି, ନିଜ ଜୀବନ ହରାଇଲେ। ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଶ୍ମଶାନ ତିଆରି କରି, ଅଗ୍ନି ଜାଳାଇଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବତାଗଣ ଉତ୍ତମ କରୁଣାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ?" ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋ ପତି ବିନା ସୁନ୍ଦରତାର କଣ ଉପଯୋଗ? ସେ କୁବ୍ଜ ହେଉ, ସୁନ୍ଦର ହେଉ, ଦରିଦ୍ର ହେଉ କି ଧନୀ ହେଉ—ମୋ ପତି ଅଛନ୍ତି ମାନେ ମୋ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା।" "ଏହି ଶିଶୁ, ଓ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ରକ୍ଷାକୁ ଆସିଛି।" ଦେବତାଗଣ ପ୍ରମୁଖ କରୁଣାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଏକାଉଁକୁ ଦେଖିଲେ। ପରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପତିକୁ ପୁନଃଜୀବିତ କରିଦେଲେ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆଗକୁ ଆସିଲା। ସେ ଦମ୍ପତି, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ନାତି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ନାମକ ନାରୀକୁ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, "ତୁମର ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଓ ସତ୍ୟବାଦିତାରେ ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମହାଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେଟି ମୋର ନାମ ଧାରଣ କରିବ। ଏହି ମୋ ଏକାମତ୍ର ଇଚ୍ଛା, ଆଉ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ।" ଏପରି, ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଠାରେ, ବାଳଖିଳ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ତତ୍ପର ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଦିନରେ, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଆଦି କ୍ରିୟା ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଭାବନା କରି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ, ଏକ ଲାଙ୍ଗଡ଼ା ଓ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବକାଳରେ, ଚ୍ୟବନ ଗୋତ୍ରର ପଙ୍ଗୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଠାରେ ବସୁଥିଲେ। ସେ ଏକଦିନ ନିଜ ପରିଜନମାନେ ସହିତ ଗୃହସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ପରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତେଣୁ ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଶିବ ଉପାସନାରେ ଲିନ ହୋଇ, ବାୟୁପାନ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। "ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ଦେବି," ଶିବ କହିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ମୋର ଲାଙ୍ଗଡ଼ାପଣ ଏଠାରେ ତୁମ ଦୟାରେ ଦୂର ହେଉ, ଓ ଶଙ୍କର। ତୁମେ ଓ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀ ଏଠାରେ ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ରହ।" ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ। ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ମୋର ଉପସ୍ଥିତି ଏଠାରେ ହେବ।