ଏହି କଥା ଆମ୍ବରୀଷ ରାଜାଙ୍କର ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀର ବିବରଣା ଦେଇ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା ନୂତନ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ପାପନାଶକ ଭୂମି ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ କଳି ଯୁଗରେ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କୃତ ଯୁଗରେ ଆମ୍ବରୀଷ ଏହି ଭୂମିର ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଅତି କମ ଖାଇ, ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଆମ୍ବରୀଷ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ପତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ। ପରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କେବଳ ପବନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ରହିଥିଲେ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷର ଶେଷରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ଦେବତା ଭକ୍ତିରେ ଭରି ଆସିଥିଲେ, ଏହି ଦେବତା କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଆମ୍ବରୀଷ ଏହି ଦେବତା, ବୃତ୍ରାସୁ ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: "ତୁମେ ମୋତେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ବୃତ୍ରାସୁ ନାଶକ, ଆମ୍ବରୀଷ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କରି, କୌଣସି ଦାନ କାମନା କରିନଥିଲେ।" "ଏହି ତଥାପି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ମୋତେ ଦାନ ଦେବେ," ଆମ୍ବରୀଷ କହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମହାଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହିଛି। ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଓ ତିନି ଲୋକର ଶାସକ। ମୋତେ ଖୁସି ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ବୃତ୍ରାସୁ ନାଶକ, ମୁଁ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିର ରାଜା। ମୋତେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଜାଣ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।" "ମୁଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ତୁମ୍ପରେ ବଜ୍ର ଫିଙ୍ଗି ନଷ୍ଟ କରିଦେବି," ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ। ଏହି କଥା କହି ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖା ଦେଲା। ଆକାଶ ମେଘରେ ଢାକିଗଲା, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଜା ଆମ୍ବରୀଷ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତାପରେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ହୃଷୀକେଶ ମେଘର ରବି ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: "ତୁମେ ଏକ ଦାନ ଚୟନ କର, ଶୁଭ ହେଉ, ଯଦି ସେ ଅତି କଷ୍ଟ ସାଧ୍ୟ ହେଉଥିବା ଦାନ ମଧ୍ୟ।" ଆମ୍ବରୀଷ କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ଖୁସି ହେବେ ଏବଂ ମୋତେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ଯୋଗର ବିଶାଳ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରର ନାଶ ସମ୍ଭବ।" "ହେ ରାଜା, ଏହି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ। ଏହି ଯୋଗ ଲୋକମାନେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି କଳି ଯୁଗରେ।" "ଏବଂ ଆପଣ ଯଦି ସତ୍ୟରେ ଖୁସି ହେବେ, ମୋତେ କର୍ମ ଯୋଗ ଶିଖାନ୍ତୁ।" ତାପରେ କେଶବ ରାଜା ଆମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କର୍ମ ଯୋଗ ବିବେଚନା କରି ଶିଖାଇଲେ। ଏହି ଶୁଣି ଆମ୍ବରୀଷ ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁଭୂତି କରି କହିଲେ: "ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ସଦା ମୋର ଆଶ୍ରମରେ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ।" "ଏହିପରି, ମୁଁ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରେ।" ସେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଏବଂ ଲେପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହିପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରରେ ବସିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏଯାଁ ଅଜାମ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଆମ୍ବରୀଷ ରାଜାଙ୍କ ସତ୍ୟ ବାଣୀକୁ ପାଳନ କରି ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରୁ ପୃଥିବୀରେ କର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନର ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି। ଯେ କେହି ନୃପାର୍ବୁଦା ନଗରରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏକାଦଶୀ ରାତିରେ ଜାଗି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି ଏପରି ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ମେରିଟ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନର ମଧ୍ୟରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରରେ କପିଳା ଗାଁ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ଅତି ଉଚ୍ଚ।